Chương 6: Thước Đồng So Bóng Sao Trời

Lời cụ Thược vừa dứt, vòm trời đêm như càng thêm cao rộng. Gió thu từ dòng Linh Tuyền thổi thốc qua khoảng sân sau Ty Điền Lược, làm tà áo chàm của cụ bay phần phật. Đứng bên cạnh, Điền Tố siết chặt hai nắm tay, ngước nhìn chòm sao Bắc Đẩu lấp lánh với niềm tôn kính khôn nguôi:

— Lời sư phụ dạy, đệ tử xin khắc cốt ghi tâm. Đêm mai, con nguyện theo người học trọn đạo trắc lượng, dẫu thịt nát xương tan cũng không lùi bước.

Cụ Thược mỉm cười, vỗ nhẹ lên vai người học trò rồi giục chàng chợp mắt dưỡng sức. Bản thân cụ quay lại bên chiếc bàn con, khêu bấc ngọn đèn dầu. Thời hạn hai mươi bảy ngày trôi qua từng khắc, quan nha và hào tộc đang rình rập ngoài kia, từng đường đi nước bước đều phải chuẩn xác tuyệt đối như đường dây dọi.

Đêm hôm sau, khi tiếng mõ điểm canh một vừa tan vào sương lạnh, bầu trời Thanh Khê quang đãng không một gợn mây. Tinh tú vằng vặc treo trên đỉnh đầu, soi rõ bóng hàng cau nơi góc sân Ty Điền Lược.

Cụ Thược mở chiếc tráp gỗ mun cũ kỹ. Bên trong có con dọi bằng chì xám, chiếc ống đồng đựng thước cuộn dây đồng bóng loáng và ba chiếc cọc tiêu mộc vót nhọn bằng gỗ dâu rừng. Cụ cắm chiếc cọc đầu tiên xuống đất, treo sợi dây dọi chì vào đầu cọc. Quả chì buông thõng, rọi thẳng vào tâm vạch mực tròn đã định sẵn trên phiến đá.

— Điền Tố, con lại đây. — Cụ Thược ngoắc tay gọi chàng thư sinh đang ôm cuốn sổ da bổi đứng chờ bên cạnh. — Tu sĩ họ Cố ỷ vào Di Sơn Trận bóp méo địa mạo, nắn dòng chảy con sông rồi ngụy tạo cọc mốc hòng lừa gạt triều đình. Mắt trần hay thần thức đều có thể bị ảo trận che lấp, nhưng trời đất có quy củ của trời đất.

Cụ cúi người, mắt ngắm dọc theo thân cọc tiêu mộc, hướng thẳng lên sao Thiên Xu của chòm Bắc Đẩu:

— Đây là phép định trục thiên văn. Sao Bắc Đẩu treo ở cực bắc vĩnh hằng bất biến. Khi ta cắm ba cọc tiêu mộc thành một đường thẳng tắp hướng về tâm sao, rồi dùng thước đồng căng ngang mặt đất đo khoảng cách cung chân, bất kể ảo trận bẻ cong tầm nhìn thế nào, đường gióng ấy vẫn là đường thẳng tuyệt đối của càn khôn.

Điền Tố chăm chú lắng nghe, tay thoăn thoắt chấm mực tàu ghi lại từng yếu lĩnh. Nhưng khi cụ Thược giảng sang phép tính góc chiếu và phân số cổ theo Cửu Chương Toán Thuật để khử trừ độ cong gò bãi, vầng trán chàng thanh niên lấm tấm mồ hôi. Những tỷ lệ suy thoái độ dốc cùng phép chia huyền cước phức tạp khiến ngòi bút lông ngập ngừng.

Thấy học trò bỡ ngỡ, cụ Thược không hề gắt gỏng. Cụ ân cần cầm tay chàng vạch từng nét số lên giấy bổi:

— Đừng nóng vội. Trắc lượng là sự nhẫn nại của lòng dạ. Cứ lấy số đo thước đồng làm mẫu số, lấy khoảng cách bóng sao làm tử số. Phân số chưa tròn thì chia nhỏ thành từng tấc, từng phân. Mỗi một phân sai lệch trên giấy hôm nay sẽ cướp đi cả bát cơm của đứa trẻ thơ.

Dưới sự chỉ bảo kiên nhẫn của người thầy trăm tuổi, Điền Tố dần sáng tỏ. Những con số rắc rối bắt đầu khớp lại rành mạch. Đôi bàn tay trẻ tuổi thoăn thoắt tính toán, chẳng mấy chốc đã tính ra chuẩn xác phương vị góc chiếu mô đất nơi góc sân, không lệch lấy nửa phân so với số liệu cũ cụ Thược từng lưu lại.