Chương 18: Nhắm Mắt Để Thấy Ngân Hà

Đôi bờ mi của Mai Lam khẽ rung lên sau tiếng bước chân rời đi của hai vị giám khảo sơ khảo. Đầu ngón tay em vẫn ghì chặt lên mép vát của chiếc thước gỗ đo góc một trăm tám mươi độ cài trước ngực áo, nơi từng rãnh khuyết bán nguyệt mộc mạc đang truyền vào lòng bàn tay em hơi ấm thân thuộc. Đức khẽ chạm vào cánh tay bạn, nhanh nhẹn xếp lại cuốn nhật ký thực nghiệm dày cộp, đặt cẩn thận vào ngăn chính của chiếc túi thổ cẩm bốn ngăn do mẹ Nhạn may rồi kéo khóa lại. Cả nhóm gom lại quanh gian trưng bày số mười hai trong quãng nghỉ trưa ngắn ngủi. Giữa bầu không khí oi nồng của sảnh lớn, Lam nhấp từng ngụm nước trà ấm mà mẹ Nhạn run run rót ra từ chiếc bình giữ nhiệt cũ. Tiếng quạt nan phe phẩy bên tai quyện cùng bàn tay thô ráp của thầy Tường đặt khẽ lên vai em. Thầy không giảng giải dài dòng, chỉ cúi xuống để lại một câu nói trầm đục thoảng mùi dầu tràm quen thuộc: “Cứ nói thật lòng người thợ, con à. Thứ gỗ mít ấy chưa bao giờ phụ công tay nào kiên nhẫn cả.”

Đúng một giờ ba mươi phút chiều, tiếng chuông báo ngân vang từng nhịp giòn giã. Đức và thầy Thuận đã tranh thủ giờ nghỉ trưa mang bộ học cụ bốn món sang hội trường trung tâm đặt sẵn. Đức một tay xách chiếc túi thổ cẩm đựng nhật ký thực nghiệm, tay kia cẩn thận đỡ khuỷu tay Lam dẫn em rời gian trưng bày số mười hai, bước qua cánh cửa đôi nặng trịch của hội trường trung tâm. Làn hơi lạnh buốt từ dàn điều hòa công nghiệp lập tức phả vào da thịt, xua tan cái nóng ban trưa, đem lại một bầu không khí trang nghiêm và ngột ngạt mùi thảm nỉ mới. Qua đôi tai mẫn cảm, Lam nhận ra không gian rộng lớn đến choáng ngợp qua độ vọng của âm thanh: tiếng xì xào của hàng trăm khán giả ngồi kín các dãy ghế dốc bậc thang, tiếng sột soạt lật mở tài liệu, và tiếng micro rà sóng ù ù dội lại từ trần vòm cao vút.

Đức dìu Lam bước lên ba bậc tam cấp của bục thuyết trình trung tâm. Trên mặt bàn phủ khăn nhung xanh thẫm, bộ học cụ bốn món bằng gỗ mít đã được hai bạn nhỏ di chuyển sang và sắp đặt ngay ngắn: chiếc thước đo góc định vị bán nguyệt, quả địa cầu chữ nổi Braille, khay tám đĩa chu kỳ pha Mặt Trăng và sa bàn quỹ đạo Kepler rãnh trượt bi đồng. Đức đặt chiếc túi thổ cẩm sang góc bàn, mở khóa lấy cuốn nhật ký thực nghiệm dày cộp đặt trang trọng bên cạnh sa bàn, phơi bày những trang vẽ kỹ thuật cơ khí mực đen song hành cùng hàng nghìn chấm nổi Braille do chính chiếc dùi sắt của Lam bấm tỉ mỉ.

Dưới khán phòng, sự xao động tắt hẳn khi một tiếng gõ nhẹ vào đầu micro phát ra từ bàn chủ tọa:

– Thưa nhóm tác giả Trường Trung học cơ sở Hòa Vang, – giọng nói trầm đục, mang theo uy quyền học thuật đĩnh đạc của vị giáo sư trưởng ban giám khảo vang lên, dội vào lồng ngực Lam. – Tiểu ban sơ khảo đã dành cho các em điểm số rất cao ở vòng thực địa bởi sự công phu và tính nhân văn của công trình. Tuy nhiên, trước Hội đồng cấp cao, tôi muốn các em làm rõ một câu hỏi cốt lõi về bản chất khoa học: Làm thế nào một mô hình cơ khí thô mộc bằng gỗ bản địa có thể truyền tải trọn vẹn khái niệm trừu tượng về sự biến thiên vận tốc thiên thể theo Định luật hai Kepler — điều mà ngay cả học sinh trường chuyên hay sinh viên đại học sáng mắt cũng phải dựa vào đồ thị điện tử và mô phỏng số hóa mới có thể lĩnh hội? Liệu đây có thực sự là một học cụ giúp người khiếm thị làm chủ tư duy vật lý, hay chỉ dừng lại ở một trò chơi lăn bi theo rãnh được người lớn sắp đặt từ trước?

Câu hỏi sắc sảo của vị giáo sư dội vào không gian yên ắng hội trường, lắng xuống từng ghế ngồi như tiếng bi đồng lăn qua điểm cận nhật — bén nhọn và không thể đỡ tránh. Qua mặt bàn thuyết trình, Lam cảm nhận được độ rung cơ học truyền từ đôi bàn tay của Đức khi cậu bạn ghì chặt xuống mép gỗ, đi kèm tiếng thở hắt ra rất khẽ bên tai. Dưới hàng ghế khán giả, một sự im lặng căng thẳng bao trùm. Lam biết ở hàng ghế phía xa, mẹ Nhạn đang lo âu xiết chặt tay — em đoán vậy qua tiếng hơi thở bà dồn dập mà đôi tai bén nhọn vẫn nhận ra dù cách mấy chục bước ghế. Thầy Thuận chắc cũng đang nén thở chờ đợi. Và thầy Tường — người thầy với đôi bàn tay thoái hóa khớp sưng phù — vẫn đang lặng lẽ dõi theo từng cử chỉ của em.

Nhưng trong bóng tối vây bủa quanh đôi mắt, lòng Lam lại sáng rõ lạ thường. Đầu ngón tay em lướt nhẹ trên mép sa bàn, chạm vào lớp sáp ong mịn màng và cảm nhận hơi ấm tích tụ sâu trong thớ gỗ mít già. Đó không phải là một món đồ chơi sắp đặt, mà là mồ hôi của những ngày mài giũa, là từng mi-li-mét rãnh khuyết được đong đếm bằng cảm giác bỏng rát nơi đầu ngón tay và tấm lòng bao la của người thầy giáo già.

Lam khẽ mỉm cười. Em hít một hơi thật sâu, ngẩng cao đầu hướng gương mặt thanh tú về phía âm thanh phát ra từ bàn chủ tọa. Giọng nói của em cất lên, nhỏ nhẹ nhưng trong trẻo và đĩnh đạc vô ngần:

– Kính thưa Thầy Trưởng ban, thưa Hội đồng giám khảo. Khoa học không bắt đầu từ những màn hình phẳng hay những dòng mã số vô hình, mà bắt đầu từ sự tương tác trực tiếp của con người với tự nhiên. Người không nhìn thấy ánh sáng như chúng con không thể đọc đồ thị bằng mắt, nhưng quy luật của vũ trụ lại là những biến thiên cơ học mà xúc giác hoàn toàn có thể cảm nhận một cách chuẩn xác. Nếu được phép của Hội đồng, con xin kính mời Thầy Trưởng ban bước lên bục này, nhắm mắt lại và để đôi bàn tay mình chạm vào sa bàn gỗ mít.

Một tiếng xao động ngỡ ngàng lan khắp hội trường rộng lớn. Những tiếng thì thầm nổi lên xôn xao. Chưa từng có tiền lệ tại cuộc thi khi một thí sinh nhỏ tuổi lại đưa ra lời thỉnh cầu táo bạo như thế trước vị giáo sư đầu ngành Vật lý.

Sau vài giây ngưng đọng, Lam nghe thấy tiếng sột soạt của tập hồ sơ được gập lại, tiếp đó là tiếng ghế đẩy lùi. Tiếng bước chân trầm chậm vọng qua thảm nỉ, từng bước một chắc chắn, tiến dần lên bậc tam cấp.

– Được rồi, – giọng vị giáo sư vang lên ngay sát bên mép bàn, điềm đạm nhưng nghiêm cẩn lạ thường. – Thầy sẽ nhắm mắt lại. Hãy cho thầy thấy cách em cảm nhận bầu trời.

Lam khẽ nghiêng đầu cung kính: