Chương 1: Vết nứt trên vách đá xám

“Thào Seo Cư, mang thước lên bảng dựng trục đối xứng cho tam giác ABC!”

Tiếng gọi dứt khoát của thầy giáo dạy Toán khiến Cư giật bắn mình, hai vai co rúm lại. Dưới ngăn bàn gỗ ép ọp ẹp, mười đầu ngón tay cáu bẩn vì đất nương cuống cuồng lục lọi. Chạm vào mép nhựa lởm chởm, tim cậu thắt lại một nhịp buốt nhói. Chiếc thước kẻ nhựa hai mươi phân màu xanh đã gãy làm đôi từ tuần trước, vết gãy nham nhở như hàm răng thú, được chắp vá tạm bợ bằng một mẩu băng dính ố vàng.

“Mau lên em, cả lớp đang đợi.” Tiếng thước của thầy gõ nhịp xuống bục giảng, không gắt gỏng nhưng đủ nặng nề để đẩy sự ngột ngạt lên đỉnh điểm.

Cư luống cuống ấn chặt hai mảnh thước xuống gầm bàn, che giấu vụng về dưới cuốn vở bài tập quăn mép. Cậu cúi gục đầu, gò má nóng bừng ran dù gió buốt ngoài khe cửa sổ đang lùa từng đợt lạnh ngắt. Cậu đứng dậy, hai bàn tay thọc sâu vào túi chiếc áo khoác đồng phục đã sờn rách ở cùi chỏ, đôi chân như đeo đá bước từng bước nặng trĩu lên bục gỗ.

“Thước kẻ của em đâu?” Thầy giáo nhíu mày nhìn bàn tay trống không của Cư.

“Dạ… em để quên ở phòng nội trú rồi ạ…” Cư lí nhí đáp, mắt nhìn dán chặt vào mũi đôi dép tổ ong thủng ngón. Cậu nói dối. Lời nói dối vụng về rơi tõm vào khoảng lặng của lớp học.

“Vẽ hình học không có thước thì dựng trục sao thẳng được? Về chỗ, nhận điểm hai. Lần sau còn thiếu đồ dùng học tập, tôi sẽ mời giáo viên chủ nhiệm làm việc.”

Cư lủi thủi quay về chỗ trong tiếng xì xào khúc khích của mấy bạn bàn bên. Cậu ngồi phịch xuống ghế, hai tai lùng bùng. Điểm hai đỏ chót nằm trơ trọi bên lề trang giấy trắng, giống như một vết sẹo cứa thẳng vào lòng tự ái vụn vỡ. Cậu run rẩy thò tay xuống ngăn bàn, ngón cái miết mạnh lên cạnh sắc của mảnh thước gãy. Cạnh nhựa cứa vào da thịt đau nhói, nhưng chẳng thấm tháp gì so với nỗi bẽ bàng đang dâng nghẹn nơi cổ họng.

Nỗi tự ti ấy lại khơi dậy bức thư nhàu nát mà người quen chuyển từ bản Nàn Sán xuống hồi đầu tuần, hiện vẫn nằm im lìm trong đáy túi áo ngực. Bức thư viết nguệch ngoạc bằng vài nét chữ của đứa em họ chép hộ lời mẹ: nương ngô năm nay mất mùa, tiền phân bón mua chịu đầu năm ở đại lý dưới phố huyện đã đến hạn trả gắt gao. Mẹ bảo cuối tuần này Cư phải thu xếp đồ đạc về bản, theo mấy người lớn đi gùi ngô thuê kiếm tiền trả nợ phân bón. Mỗi ngày bốc vác cũng kiếm được vài trăm ngàn, đủ mua gạo và trả dần nợ nần, chứ học tiếp lớp tám thì lấy gì đong thóc cho các em ăn?

Cư ngước nhìn lên bảng đen. Những đường tròn, những góc vuông, những trục đối xứng cân đối hoàn hảo do thầy giáo vẽ bằng thước gỗ to bản trông xa lạ và xa xỉ biết bao. Đôi bàn tay chai sần vì cầm cuốc, bẻ ngô của cậu dường như sinh ra không phải để thuộc về những đường nét thanh mảnh, ngay ngắn ấy. Đằng nào cũng phải bỏ học, đằng nào cũng trở thành kẻ vô tích sự trôi dạt theo những bao hàng cửu vạn. Ý nghĩ buông xuôi như một mầm cỏ độc, âm thầm bám rễ rồi cào xé tâm can cậu suốt những tiết học còn lại của buổi chiều.