Chương 2: Hớp Nước Chè Dưới Mái Gồi

Cụ Ba Trình thu ngón tay dính vệt mồ hôi lạnh của vỉa than lại, cẩn trọng cài cây thước thợ bằng gỗ nghiến vào cạp quần vải thô. Ngọn đèn dầu le lói trên vành mũ sắt vẫn chao nghiêng, rọi lên vách đá cát kết đang rạn một đường nứt mảnh như sợi chỉ. Áp suất khí mỏ tích tụ dưới tầng sâu đang chực chờ bóp nghẹt tầng âm bốn mươi, nhưng trước mắt, kíp thợ vẫn phải hoàn thành đủ mười xe goòng than cục để tránh cơn thịnh nộ cùng lằn roi của cai Đắc.

Cụ hít một hơi thật sâu, ghìm chặt nỗi thảng thốt xuống đáy dạ, khẽ vỗ vai Cu Sắn:

“Đừng bửa vào vỉa nứt ấy nữa, Sắn. Lách mũi cuốc sang cánh trái, xúc nốt chỗ than vụn dưới chân đổ đầy chuyến goòng cuối rồi rút.”

Hiểu ý người thợ già từng trải, Sắn cùng đám phu trẻ cắn răng gồng mình, dồn chút tàn lực vét sạch những tảng antraxit đen nhánh. Khi tiếng kẻng sắt báo hết kíp vang lên chát chúa từ miệng giếng thông gió, cả nhóm mới rũ rượi buông cán cuốc. Đám thợ lê từng bước nặng như đeo chì, toàn thân phủ kín một lớp bụi than đen kịt chỉ chừa đôi mắt đỏ ngầu vì khói dầu và mỏi mệt. Họ nối đuôi nhau rời khỏi lòng địa ngục ẩm thấp, trèo qua hàng chục bậc thang dốc đứng để bước lên mặt đất.

Gió biển từ vịnh Bái Tử Long thốc vào ràn rạt, mặn mòi mà buốt giá. Xóm lán Tro hiện ra tiêu điều trên bãi xỉ than ngổn ngang, sát mép nước đục ngầu. Đó là dãy nhà lán lợp lá gồi xiêu vẹo, vách trát bùn trộn rơm đã nứt toác từng mảng lớn, phơi ra những cọc tre oằn mình trước gió bấc. Hàng trăm phu phen từ các miền quê châu thổ sông Hồng dạt về đây chen chúc trong bóng tối mịt mùng, run rẩy tìm hơi ấm sau một ngày bán sức cho công ty than SFCT.

Cụ Ba Trình bước thấp bước cao vào căn lán rách tơi tả của kíp lò số 3. Khớp gối của thân xác sáu mươi hai tuổi nhức buốt như có kim châm. Cụ ngồi bệt xuống một manh chiếu rách trải tạm trên nền đất nện ẩm ướt, khẽ tựa lưng vào cột tre.

Ở góc lán, Cu Sắn đang lúi húi nhóm lại bếp lửa tàn. Cậu gạt lớp tro xám lạnh lẽo, thổi phù phù vào mấy mẩu than vụn le lói cho đến khi ngọn lửa bùng lên một đốm đỏ ấm áp. Gạt mớ than hồng sang một bên, Sắn cẩn thận vùi vào đó một củ sắn khẳng khiu bằng cổ tay.

Chừng tàn một tuần hương, mùi sắn lùi thơm nức, ngòn ngọt lan tỏa trong bầu không khí tanh nồng mùi bùn đất và mồ hôi chua loét. Sắn dùng que củi khều củ sắn ra, bẻ đôi một cách vụng về. Lớp vỏ ngoài cháy sém đen thui, nhưng phần ruột bên trong trắng muốt, bốc khói nghi ngút. Chàng trai trẻ thổi phù phù cho bớt nóng rồi chìa phần nạc nhất sang phía cụ già, giọng rổn rảng mà nghẹn ngào:

“Bố Ba ăn đi cho ấm bụng. Cả kíp có mỗi củ sắn này con giấu dưới đáy bồ than đem về được.”

Cụ Ba Trình nhìn củ sắn bốc khói trên bàn tay thô ráp, chằng chịt vết đá cứa của chàng trai mười chín tuổi. Cụ không nhận ngay phần nhiều, mà bẻ lại một mẩu nhỏ đưa vào miệng, nhai chầm chậm để cảm nhận vị bùi ngọt thấm vào cuống họng khô rát, rồi đẩy phần lớn hơn về tay Sắn:

“Con đang tuổi ăn tuổi lớn, cuốc than cả ngày mất sức, ăn nhiều vào lấy sức mà thở. Già này nhấp ngụm nước là tỉnh.”

Vừa nói, cụ vừa với lấy chiếc ấm đất sứt vòi đặt bên mép bếp than, rót thứ nước chè xanh om đặc sánh ra chiếc bát sành mẻ miệng. Cụ thổi nhẹ lớp khói mỏng rồi trao bát nước nóng hổi sang cho Sắn:

“Uống ngụm nước chè đi con, cho trôi bụi than trong cổ họng.”

Sắn hai tay đỡ lấy bát sành, nhấp một ngụm lớn. Hơi ấm lan tỏa khắp lồng ngực vạm vỡ khiến đôi vai căng cứng của cậu chùng xuống. Cậu nhìn chằm chằm vào ánh lửa bập bùng, đôi mắt to tròn ánh lên vẻ buồn bã, trầm tư khác hẳn vẻ nóng nảy thường ngày dưới đáy lò:

“Bố Ba ơi… con tính kíp này ráng cày thêm vài tháng nữa, chắt bóp từng đồng trinh, đồng hào gửi về Thái Bình. Mẹ con ở quê già yếu lắm rồi, ruộng vườn bị lão địa chủ siết nợ sạch trơn. Nếu con không gửi đủ năm đồng bạc Đông Dương chuộc lại khế ước, lão đem mẹ con gán nợ cho nhà khác làm con đòi thì tội lắm.”

Lắng nghe giọng nói chất chứa nỗi xót xa của chàng trai trẻ, cụ Ba Trình đặt bàn tay gầy guộc lên bờ vai trần rắn rỏi của cậu. Tình giai cấp, tình thương yêu như ruột thịt của những con người cùng chung cảnh ngộ khốn cùng như một dòng nước ấm chảy tràn trong lòng cụ:

“Chỉ cần giữ được mạng sống, giữ được đôi bàn tay lành lặn này thì nợ nào cũng trả hết, mẹ già dưới quê rồi sẽ được đón về phụng dưỡng. Nhớ lời già dặn, dưới lò chớ có hung hăng bồng bột mà thiệt thân. Mạng mình quý lắm, Sắn ạ.”