Chương 22: Rạng Đông Nện Cong Gông Cùm

Chiếc xe hơi mui trần màu đen vừa tắt máy, ba viên chức thuộc ban quản trị mới của Công ty Than Bắc Kỳ vội vã bước xuống. Trông thấy hai trăm phu than mình trần vai u đứng ken dày như bức tường thành, tay lăm lăm cuốc xẻng búa chim, viên đại diện dẫn đầu khẽ giật giật khóe môi, nét mặt thoáng vẻ bối rối.

Kỹ sư Mercier tiến lên hai bước, cặp da đen kẹp chặt dưới nách. Ông chỉ tay về phía chiếc xe áp giải Paul Renard đang cúi gục đầu sau then sắt, giọng đanh thép:

“Thưa các ngài đại diện SFCT. Hồ sơ sai phạm hầm lò của Paul Renard đã được lập xong với đầy đủ chứng cứ quả tang. Đây là lúc công ty phải ngồi vào bàn thương lượng với những người thợ, nếu không muốn toàn bộ khu mỏ Kế Bào bị đình chỉ vô thời hạn!”

Cụ Ba Trình bước lên đứng ngang hàng với viên thanh tra, bên cạnh là thầy giáo Sanh ôm cuốn sổ ghi chép và Cu Sắn vạm vỡ siết chặt cán búa. Ánh mắt cụ Ba bình thản mà sắc như dao, nhìn thẳng vào viên chức công ty:

“Thưa các ông chủ mới, hai trăm mạng người ở tầng âm bốn mươi vừa bước qua cửa tử. Chúng tôi không đòi hỏi những điều viển vông ngoài quyền được sống và làm việc như con người. Bản yêu sách này, xin mời các ông xem qua.”

Thầy giáo Sanh dõng dạc đọc từng điều khoản bằng tiếng Pháp rành rọt, chuẩn xác khiến ba viên chức kinh ngạc: tháo bỏ vĩnh viễn xích sắt niêm phong trên van điều tiết gió chính; cấp tốc xây gạch kiên cố giếng trời phụ ngách số 4 thành ống thoát khí quy chuẩn; tăng ba mươi phần trăm khẩu phần gạo hàng ngày; và giảm giờ làm mỗi kíp dưới tầng âm xuống còn tám giờ.

Nhìn cuốn sổ trắc đạc với từng biểu đồ sụt áp chi tiết, lại nhìn nét mặt nghiêm nghị không chút khoan nhượng của Mercier, viên đại diện SFCT toát mồ hôi hột. Trước sức ép của luật pháp thuộc địa và hai trăm lồng ngực đang sục sôi phía trước, viên chức công ty đành rút bút máy, run rẩy ký tên vào bản thỏa thuận chung.

Khi tiếng reo hò dậy đất của phu mỏ vang lên, Mercier quay sang cụ Ba Trình. Đôi mắt sau cặp kính tròn của viên kỹ sư người Pháp ánh lên niềm xúc động sâu xa. Ông tháo găng tay, chìa bàn tay ra nắm thật chặt bàn tay gầy guộc đầy vết chai sần của cụ già bản xứ:

“Ông Ba… Hai mươi tư năm trước ở thảm họa Courrières, tôi từng bất lực nhìn bạn bè mình vùi thây vì sự tắc trách và ngu xuẩn. Hôm nay, chính tri thức thực nghiệm và lòng quả cảm của ông đã cứu sống cả một khu lò. Tôi xin nghiêng mình trước nhân cách và trí tuệ của ông.”

Cụ Ba Trình siết nhẹ tay Mercier, khẽ mỉm cười:

“Cảm ơn ông thanh tra đã giữ vững lương tâm của một người làm khoa học. Gió lành dưới đất hay trên trời, rốt cuộc cũng là để cho con người hít thở.”

Đoàn xe áp giải Renard lăn bánh rời đảo Kế Bào trong bụi than mịt mù.

Chiều hôm ấy, xóm lán Tro rộn rã như ngày hội. Khói bếp bốc lên nghi ngút từ những gian lán đất nứt nẻ. Những nồi cháo hoa nấu với thịt tươi bốc hơi nóng hổi được chia đều cho từng người. Bác Lực nằm liệt góc lán bấy lâu nay đã được uống thuốc đặc trị sốt rét, da dẻ hồng hào trở lại, rơm rớm nước mắt bưng bát cháo nóng. Anh Đượm cùng hai thợ trẻ từng ngạt khí ở ngách vỉa lõi nay ngồi tựa cột tre, vừa húp nước cháo vừa cười nói râm ran.

Ngồi bên bậu cửa lán, Cu Sắn cẩn thận bọc năm đồng bạc Đông Dương cùng mảnh giấy chuộc thân có chữ ký của Mercier vào trong chiếc khăn tay cũ. Vết rách sâu hoắm trong lòng bàn tay gã do mũi choòng sắt dội ngược hôm nào nay đã khô miệng, khép lại thành một vệt sẹo dài đỏ au, rắn rỏi như dấu ấn danh dự của người thợ tiên phong.