Chương 21: Bản Án Dưới Chân Tháp Giếng

Tiếng khóa cặp da bằng đồng đóng sập khô khốc còn chưa dứt âm vang dưới đáy vòm đá ngách số 5, kỹ sư Louis Mercier đã ngẩng phắt đầu lên. Đôi mắt sau cặp kính tròn rực lên ánh nhìn thép nguội, giọng ông ta sang sảng, đanh gọn tựa lưỡi dao chém vào bầu không khí ẩm mốc:

“Paul Renard! Nhân danh Sở Khoáng chất Đông Dương, tôi lập biên bản quả tang ông về hành vi vi phạm an toàn đặc biệt nghiêm trọng, cố ý khóa van thông gió bức tử hầm lò! Hai người, tước súng ngắn của ông ta!”

Hai người lính Pháp hộ vệ lập tức bước lên một bước, khẩu súng trường lăm lăm chĩa thẳng vào ngực viên chủ mỏ. Một người dứt khoát giật phăng bao da súng ngắn bên hông Renard. Mặt viên chủ mỏ xám ngoét như màu xỉ than ướt, đôi môi giật giật không thốt nổi một lời trần tình.

“Vào thùng tời! Tất cả lập tức trở lại mặt đất!” Mercier gằn giọng, bàn tay nắm chặt quai cặp da đen ken dày chứng cứ.

Cụ Ba Trình khẽ thở ra một hơi dài, thong thả dắt lại cây thước thợ bằng gỗ nghiến vào cạp quần. Nhìn vẻ suy sụp, co rúm của Renard khi bị lính xốc nách đẩy vào thùng sắt, cụ hiểu rõ uy quyền tối thượng của kẻ từng xem phu than như cỏ rác nay đã nát vụn ngay dưới đáy tầng âm bốn mươi. Cu Sắn siết chặt cán búa chim trong bàn tay quấn vải đã khô máu, cùng thầy giáo Sanh đi sát bên che chắn cho cụ Ba bước vào lồng tời. Dây cáp rít lên từng hồi ken két kéo buồng sắt chầm chậm ngoi lên khỏi lòng đất tăm tối.

Cửa thùng tời bật mở rầm một tiếng trên miệng giếng mỏ Kế Bào. Ánh nắng ban trưa rực rỡ dội xuống khiến mắt cụ Ba Trình hơi nheo lại. Trước mắt cụ, quang cảnh sân ga mỏ lộ thiên hiện ra ngột ngạt và căng thẳng đến nghẹt thở.

Hai trăm phu than mình trần trùng trục, da bám đầy bụi than đen nhánh, đứng xếp thành từng hàng ken đặc quanh tháp giếng. Dưới sự đốc thúc của vài viên đội khố xanh, những họng súng trường vẫn chĩa về phía đám thợ nghèo, nhưng bầu không khí không còn vẻ cam chịu rụt rè như mọi ngày. Hai trăm đôi mắt rực lửa uất hận dồn cả vào kẻ đang lảo đảo bước ra khỏi thùng sắt với hai tay buông thõng.

Mercier sải bước dứt khoát lên bậc thềm đá cao trước cửa văn phòng mỏ. Ông ta giơ cao tập biên bản điều tra hiện trường, cất giọng tiếng Pháp đanh thép, từng lời rành rọt được thầy giáo Sanh đứng bên cạnh lập tức dịch to ra tiếng bản xứ cho toàn thể phu thợ:

“Tôi tuyên bố đình chỉ toàn bộ chức vụ điều hành mỏ than Kế Bào của Paul Renard kể từ giờ phút này! Toàn bộ hồ sơ trắc đạc, nhật trình áp suất và sổ sách kỹ thuật bị niêm phong để phục vụ điều tra. Ra lệnh bắt giữ Paul Renard để áp giải về Sở Khoáng chất Đông Dương xét xử tội danh bưng bít nồng độ khí độc ngầm và cố ý mưu sát thợ thuyền!”

Tiếng xì xào ban đầu bỗng vỡ òa thành một làn sóng chấn động. Đám lính khố xanh nhìn nhau ngơ ngác, những nòng súng trường chầm chậm hạ thấp xuống nền đá dăm. Renard run rẩy khuỵu gối bên chân cột tháp giếng, chiếc mũ cát-két thuộc địa lăn lóc dưới đất bám đầy bụi đen.

Giữa lúc đó, một bóng người lảo đảo tách khỏi đám đông, vừa bò vừa quỳ sụp xuống trước bậc thềm đá nơi Mercier và cụ Ba Trình đang đứng. Đó là cai Đắc. Chiếc áo cộc của gã rách bươm, cây roi gân bò ngâm dầu từng là nỗi khiếp sợ của phu than nay được gã đặt nằm bẹp dưới chân.

Hai tay cai Đắc run lẩy bẩy giơ lên một cuốn sổ bìa da sờn rách cùng một bọc vải nặng trịch:

“Lạy quan lớn thanh tra! Lạy bố Ba và các anh em thợ thuyền! Con… tôi có tội tày đình! Đây là sổ ghi chép từng bữa ăn bớt bát gạo, lạng thịt của phu than, cùng ghi chép lời lệnh miệng của viên chủ mỏ ép tôi phải ém nhẹm chuyện khí độc xì ở ngách số 5 để chạy sản lượng! Bọc này là toàn bộ số tiền bạc tôi ky cóp định về quê mua chức lý trưởng… Tôi xin nộp lại hết cho quan lớn và bố Ba, xin đem đền tội để cứu lấy chút lương tâm!”

Những tiếng chửi rủa râm ran nổi lên từ đám thợ trẻ, nhưng cụ Ba Trình giơ bàn tay gầy guộc lên. Ánh mắt cụ nhìn cai Đắc không có sự khinh miệt, chỉ có nỗi xót xa cho một kẻ cùng nòi giống lầm đường lạc lối.

“Biết nhận tội trước vỉa than, trước anh em, thế là còn một chút tính người,” cụ Ba trầm giọng nói, rồi đưa mắt nhìn Mercier. “Số sổ sách này là chứng cứ sống, xin ông thanh tra tiếp nhận.”

Mercier gật đầu, ra hiệu cho người lính Pháp thu lấy cuốn sổ của cai Đắc. Tuy nhiên, cụ Ba Trình không dừng lại ở đó. Bằng con mắt từng trải suốt một đời người, cụ thừa hiểu guồng máy của Công ty Than Bắc Kỳ. Bắt giam một Renard này, ngày mai họ sẽ phái một Renard khác tới. Nếu quyền lợi của hai trăm phu than không được bảo đảm ngay lúc này, máu và mồ hôi của anh em vẫn sẽ tiếp tục chảy vô ích.