Chương 8: Tin Về Vị Khách Paris

Cụ Ba Trình nén chặt lồng ngực, bàn tay gầy guộc ghìm chắc thân thước thợ bằng gỗ nghiến để giữ chiếc đèn an toàn không chao đảo. Chóp lửa màu xanh lam nhạt vẫn bập bùng vươn cao hai phân, rập rình liếm láp lớp lưới đồng dày mắt như một chiếc lưỡi rắn độc thèm khát dưỡng khí.

“Hạ bấc xuống, rút êm!” cụ Ba khẽ rít qua kẽ răng, giọng trầm đục ghìm sát vách đá.

Ngón tay Sanh run rẩy nhưng lập tức làm theo lời dặn, khẽ xoay núm vặn dưới đáy buồng đốt. Ngọn lửa vàng thu lại chỉ còn một chấm sáng liu riu, kéo theo chóp lửa xanh lơ ma quái lụi dần rồi biến mất. Cụ Ba đỡ lấy chiếc đèn, cẩn thận bọc vội vào lớp giẻ lau máy xơ xác, giấu sâu dưới đáy sọt than vụn của Cu Sắn. Ba bóng người men theo bờ rãnh nước ngầm đen ngòm, lẳng lặng lách qua những hàng cột chống lò kẽo kẹt để quay trở lại mặt bằng khai thác chính trước khi tốp thợ đổi kíp kịp nhận ra sự vắng mặt của họ.

Đêm hôm ấy, gió từ vịnh Bái Tử Long thốc qua xóm lán Tro rát buốt, mang theo vị mặn chát của biển hòa lẫn mùi xỉ than ngai ngái. Trong góc lán hẹp lợp lá gồi xiêu vẹo, ngọn đèn dầu hỏa được che kín ba bề bằng những tấm mo cau khô chỉ để lọt một vệt sáng vàng vọt xuống nền đất nện. Phu già Lực đã thiếp đi sau cơn sốt rét rừng mê man, góc lán chỉ còn tiếng thở nặng nhọc của đám thợ trẻ mệt lả sau ca xúc than cật lực.

Sanh lách mình qua khe liếp nứa bước vào, chiếc áo nâu sờn rách vai ướt đẫm sương đêm. Cậu kéo cặp kính cận buộc dây dù lên sống mũi, mắt ánh lên vẻ kích động hiếm thấy. Ngồi thụp xuống cạnh ổ rơm của cụ Ba Trình, Sanh móc từ trong cạp quần ra một mẩu giấy báo gói thuốc lào đã nhàu nát, ghé sát tai người thợ già thì thầm:

“Thưa cụ Ba, cháu vừa bắt được liên lạc với anh em thủy thủ tàu chở than tuyến Hải Phòng ghé bến Kế Bào chiều nay. Họ chuyển tin mật từ đầu mối tỉnh bộ về: Kỹ sư Louis Mercier của Thanh tra Sở Khoáng chất Đông Dương sắp có chuyến thị sát đột xuất mỏ Kế Bào vào tuần tới!”

Cụ Ba Trình khẽ giật mình, đôi mắt sáng quắc dưới hàng lông mày hoa râm rực lên tia nhìn sắc sảo. Cụ đặt chén nước chè xanh nguội ngắt xuống đất, giọng trầm tĩnh:

“Thanh tra Mercier? Chú Sanh có biết rõ hành trạng của viên quan Tây này không?”

“Dạ có, cháu từng đọc bài khảo cứu của ông ta trên tập san kỹ nghệ thời còn ở Hà Nội,” Sanh gật đầu lia lịa, hạ thấp giọng kể rành rọt từng chi tiết. “Mercier năm nay chừng năm mươi tuổi, xuất thân từ trường Mỏ Paris. Khác hẳn bọn chủ tư bản chỉ biết đếm đồng Franc hay đám thanh tra quan liêu ăn tiền đút lót ở Hà Nội, ông ta là nhà khoa học thực chứng cực kỳ nghiêm cẩn, chỉ tin vào số liệu đo đạc tại hiện trường. Quan trọng hơn cả, năm 1906, khi mỏ than Courrières bên chính quốc phát nổ chôn vùi hơn một nghìn thợ, bạn thân thuở thiếu thời của Mercier đã bỏ mạng dưới đáy lò. Thảm họa tro than ấy trở thành vết thương nhức nhối trong lòng ông ta. Mercier căm ghét tột cùng thói gian dối, coi thường mạng người của giới chủ mỏ.”

Nghe đến hai chữ “Courrières”, cụ Ba Trình khẽ thở dài, trong đáy mắt dâng lên niềm xót xa cùng sự đồng cảm sâu sắc của một đời làm nghề hầm mỏ. Cụ nhớ lại những trang tư liệu lịch sử đen tối đầu thế kỷ: vụ nổ Courrières từng làm rung chuyển cả châu Âu, cướp đi một nghìn không trăm chín mươi chín sinh mạng chỉ vì thói cẩu thả trong thông gió và sự chậm trễ cứu hộ của tư bản Pháp.

“Một người mang vết thương lòng sâu hoắm như thế sẽ không bao giờ nhắm mắt làm ngơ trước thảm họa hầm lò,” cụ Ba lẩm bẩm, bàn tay chai sạn vuốt nhẹ lên thân cây thước gỗ nghiến giắt bên hông. “Đây chính là thời cơ vàng duy nhất của chúng ta, chú Sanh ạ. Hai tuần nữa thằng Renard sẽ cho nổ mìn ép thông vỉa than lõi ngách số 5. Nếu không có bàn tay pháp lý của Sở Khoáng chất can thiệp chặn đứng lệnh nổ mìn ấy lại, hai trăm anh em phu mỏ kíp lò số 3 chắc chắn sẽ thành tro than dưới tầng âm bốn mươi.”

Cu Sắn ngồi bên cạnh ôm gối, nghe nói đến chuyện quan Tây về mỏ thì bồn chồn lo âu: