Chương 1: Mùi dầu máy dưới gốc bàng

Cụ Đôn Khắc Thọ kẹp chặt thanh trục rotor giữa hai ngón tay gầy guộc nổi rõ từng đường gân xanh, miết mạnh miếng giẻ thô tẩm dầu hỏa dọc theo ngấn rỉ sét. Một vệt nâu xỉn bong ra, để lộ lớp thép trắng ánh lên dưới tia nắng ban trưa lọt qua kẽ lá. Ở tuổi chín mươi tám, đôi mắt cụ vẫn giữ được sự tinh tường lạ kỳ; chỉ cần nghe tiếng rít khẽ khi con ốc trượt ren hay ngửi thấy mùi dầu máy ngai ngái bốc lên từ ổ bạc đồng thau, cụ đã biết chiếc quạt tai voi Liên Xô này đã nằm xó bếp bao nhiêu mùa hè.

Dưới tán bàng rợp bóng nơi khoảng sân chung của khu tập thể Kim Liên, góc làm việc của cụ Đôn thu lại trên chiếc bàn gỗ sứt sẹo kê sát miệng bể nước ngầm. Chung quanh cụ, không khí đầu hè hầm hập như một lòng chảo nung vôi. Con ngõ sâu quanh co bề ngang chỉ chừng hơn hai mét, bị bóp nghẹt giữa hai dãy nhà bốn tầng xây từ thập niên 1960. Tường vôi vàng đã bong tróc từng mảng lớn, loang lổ vết rêu phong ẩm mục. Trên cao, hàng chục chiếc "chuồng cọp" cơi nới bằng khung sắt han gỉ vươn ra khoảng không chật hẹp, ken dày những giàn nóng điều hòa đang gầm gào rên rỉ, đồng loạt phả từng luồng gió bỏng rát xuống khoảng sân bên dưới.

Tiếng dép nhựa lẹt xẹt gấp gáp vang lên từ chiếu nghỉ cầu thang sắt. Toàn dắt chiếc xe máy cũ bước xuống từng bậc xi măng nứt nẻ, vầng trán nhăn nhó kẹp giữa hai hàng lông mày cau chặt. Mắt anh thâm quầng vì những đêm thức trắng triền miên. Từ ô cửa sổ tầng hai ngay trên đầu họ, tiếng khóc ngằn ngặt, khản đặc của bé Tí Nị ba tháng tuổi dội qua song sắt, quấn lấy từng đợt hơi nóng phả ra từ cục máy điều hòa.

Toàn vừa hạ chân chống xe xuống nền sân thì bánh trước đã đụng phải đống lốp xe máy cũ xếp ngổn ngang cạnh tiệm sửa xe đầu ngõ. Cơn bực bội dồn ứ từ áp lực tiền bạc, nợ nần lẫn tiếng con thơ quấy sốt khiến giọng anh gắt gỏng:

— Lại vứt bừa ra thế này! Đã bảo ngõ chật như cái hũ nút, ngày nào dắt cái xe đi làm cũng phải trèo qua đống cao su bốc mùi!

Ở góc tường đối diện, Quân đang ngồi xổm tháo dở yếm một chiếc xe tay ga. Thân hình vạm vỡ đầm đìa mồ hôi, hai bắp tay dính đầy vệt nhớt đen sì. Nghe tiếng Toàn, Quân quẳng chiếc cờ lê mười hai xuống nền gạch kêu "keng" một tiếng chát chúa, quệt ngang giọt mồ hôi chảy ròng ròng bên thái dương:

— Ai bắt ông trèo? Không thấy khách giục lấy xe trưa nay à? Đi thì nhìn đường mà lách, làm gì mà sáng ngày ra đã om sòm lên thế!

Toàn đỏ gay mặt, hai tay nắm chặt ghi-đông, ngực phập phồng như chực xông lại. Giữa bầu không khí đặc quánh mùi cao su cháy và hơi nóng điều hòa, tiếng kim loại gõ lách cách chợt vang lên trầm tĩnh.

Cụ Đôn chậm rãi buông thanh kìm mỏ nhọn xuống mép bàn. Ánh mắt cụ hiền từ, phẳng lặng như mặt nước bể ngầm sau lưng. Cụ nhìn Quân, giọng trầm ấm nhưng đĩnh đạc mang chuẩn âm sắc Hà Nội xưa:

— Chú mày xếp gọn mấy cái lốp vào sát chân tường cầu thang giúp tôi một tay. Ngõ chung có hơn hai mét, để cho anh Toàn với bà con trong xóm dắt xe qua kẻo trầy xước sơn. Thợ thuyền mình cặm cụi mưu sinh thì người ta cũng vất vả đường cơm áo, thông cảm cho nhau một chút.

Nghe lời cụ già đại thọ, Quân khựng lại. Anh gãi mái tóc rối bù, ngượng ngùng thu lại vẻ hầm hố rồi lẳng lặng cúi xuống khuân từng chiếc lốp cũ xếp gọn ghẽ vào góc khuất. Cụ Đôn quay sang Toàn, khẽ vẫy tay gọi: