Chương 1: Sắc Chàm Bến Lạc Thủy

Tiếng thoi đưa lách cách từ dải nhà dệt bên tả hòa cùng tiếng nước sông Lạc vỗ bờ ì oạp, dội vào khoảng sân phơi rộng thênh thang của Diệp gia. Tiết thu mát mẻ, từng dải lụa chàm dài năm trượng giăng trên sào tre cao vút đang phần phật bay trong gió sớm, rợp một khoảng trời sắc xanh thăm thẳm tựa ngọc bích.

Lão thái quân Diệp Thục Đoan tuổi tròn bảy mươi tám, tay chống cây gậy trúc mun, lặng lẽ đứng trên bậc thềm hiên nhà ba gian hai chái. Mái tóc bà đã bạc trắng như cước, búi gọn sau gáy cài trâm gỗ mun mộc mạc. Mười đầu ngón tay khô gầy của bà vẫn còn loang lổ những vệt chàm xanh nhạt rửa không bao giờ sạch — dấu ấn của một đời gắn chặt với nghề nhuộm. Đôi mắt già nua nhưng sáng trong khẽ dõi theo từng nhịp thoi, từng bước chân thoăn thoắt của đám thợ bạn phường Ngũ Nhã. Nhìn khói bếp nướng bánh đa sớm bốc lên từ phía bờ sông, lòng bà lắng lại trong một nhịp an định quen thuộc.

Dưới góc sân hậu viện, nơi ba mươi sáu chiếc chum sành cổ truyền chôn nửa mình dưới nền đất nện, người con thứ Diệp Khắc Khiêm đang lúi húi bên ang nước. Khắc Khiêm trạc ngoài bốn mươi, nước da ngăm đen vì dãi nắng dầm sương, bắp tay cuồn cuộn vệt chàm thẫm. Bên cạnh anh, Diệp Thanh Nhàn vấn chiếc khăn vải thô gọn gàng, đôi mắt sáng long lanh đang chăm chú nhìn chiếc gáo dừa trên tay cha.

“Nhàn, con nhìn cho kỹ,” Khắc Khiêm hạ giọng trầm ấm, múc một gáo nước tro rơm nếp mục trong veo, rưới nhẹ từng giọt men men theo mép chum sành số năm, “Nước tro rơm nếp gặt vụ mùa vừa ngấu, vị ngọt dịu chứ không chát gắt. Gây men chàm cốt ở cái nhẫn, đổ vội thì men xót mà chết, đổ non thì bọt chàm chẳng dậy được sắc biếc.”

Thanh Nhàn khẽ gật đầu, ghé sát mũi hít hà hương thơm ngai ngái dịu ngọt bốc lên từ mặt chum, đôi môi chúm chím mỉm cười: “Thưa cha, con thấy bọt chàm lăn tăn nổi mép rồi ạ, sắc tím óng như cánh cà cuống.”

Cụ Đoan khẽ mỉm cười nhìn hai cha con. Đạo ủ chàm của họ Diệp trăm năm qua cũng giống như nếp nhà, cốt ở cái tâm phẳng lặng, nước có trong thì lụa mới thắm.

Bỗng nhiên, ngoài cổng lớn vang lên tiếng la ó thất thanh của lũ trẻ nhỏ xóm thợ, kèm theo tiếng vó ngựa dồn dập giẫm trên đường lát đá xanh. Hai viên sai dịch mặc áo nẹp đỏ, hông đeo đao ngắn, tay giương cao ống đồng bọc lụa vàng tiến thẳng vào sân Diệp gia.

“Lệnh phủ Trấn thủ có hịch! Ai là chủ sự phường nhuộm Ngũ Nhã ra nghênh tiếp!”

Tiếng gọi sang sảng làm tiếng thoi đưa bên chái nhà bỗng im bặt. Đám thợ bạn ngơ ngác buông dầm nhuộm, nhớn nhác nhìn nhau. Khắc Khiêm vội vàng lau tay vào vạt khăn dắt lưng, toan bước lên phía trước thì từ gian nhà kho bên hữu, một bóng người phốp pháp đã vội vã lao ra.

Đó là Diệp Thừa Tông, trưởng nam của Diệp gia. Ông ta vận chiếc áo the lụa màu mận chín đắt tiền, tay lăm lăm chuỗi hạt ngọc bích, vẻ mặt hồ hởi khác thường:

“Có tôi! Có tôi đây! Xin các vị sai phái bớt lời, tôi là Diệp Thừa Tông, chưởng quản việc xuất nhập tơ lụa của Diệp gia!”

Viên sai dịch liếc nhìn Thừa Tông một lượt, đoạn rút từ ống đồng ra một phong hịch lệnh đỏ thắm đóng dấu triện son vuông vức của quan Trấn thủ, dõng dạc tuyên đọc:

“Triều đình sắp mở đại lễ Bang giao nghênh đón sứ thần lân bang, lệnh cho các trấn tuyển chọn lụa chàm thượng phẩm tiến cống vào hoàng cung. Trấn Lạc Thủy chỉ chọn ra một xưởng dệt nhuộm tài hoa nhất ban biển vàng danh dự, cùng độc quyền thầu toàn bộ tơ lụa phủ nha trong ba năm. Hạn trong hai mươi ngày tới, các phường vải phải dâng nộp một cây lụa chàm mẫu để khảo hạch!”

Lời vừa dứt, cả sân phơi ồ lên kinh ngạc. Đặc ân tiến cống cùng mối lợi ba năm của quan phủ là điều mà bất kỳ phường thợ nào dọc sông Lạc cũng thèm khát đến đỏ mắt.