Chương 22: Đỉnh cao bách nghệ

Bếp than rực hồng hắt từng tia lửa lách tách, soi tỏ bóng hai người in trên vách gỗ gian xưởng Chu Sa Đường. Đón lấy ánh nhìn ấm áp và kiên định của Văn Bách, Tú Linh khẽ mỉm cười, lòng lắng lại như mặt nước giếng khơi. Nàng cúi đầu, đặt trọn tâm trí vào từng động tác quen thuộc của đôi bàn tay nhà nghề.

Suốt những tuần lễ sau đó, gian xưởng nhỏ ở phố Hàng Bông chưa từng tắt đèn trước lúc canh ba. Tiết trời vào thu, gió heo may lướt qua tán bàng đầu ngõ mang theo hơi sương lạnh, nhưng trong xưởng lúc nào cũng nồng đượm hương nhựa thông, vị chát thanh của vỏ sú vẹt và mùi tro nếp khử chua. Tú Linh tỉ mỉ thuộc từng tấm da cừu bánh tẻ bằng nước thảo mộc gia truyền, đợi da khô đến độ mềm mướt như lụa mỡ gà mới đem nhuộm vân đá. Dưới mũi kim dẫn màu, từng giọt mực son chu sa hòa cùng sắc chàm, sắc hoàng liên lan tỏa trên mặt khay nước sánh đặc, cuộn xoáy thành những đường sóng bồng bềnh tựa mây vương đỉnh núi. Mỗi tấm bìa nhấc lên khỏi mặt khay là một tuyệt tác duy nhất, đường vân mềm mại sống động như có hồn riêng.

Bên bàn bồi giấy, nàng cẩn trọng trải từng thếp giấy dó vỏ dướng hảo hạng do làng Bưởi ngâm tro ròng rã nửa năm. Từng trang giấy ba lớp dai mịn được nàng viền lụa tơ tằm cổ quanh mép bằng hồ nếp khử chua, rồi ép phẳng dưới phiến đá xanh suốt nhiều ngày đêm. Đến khâu ghép ruột sách, Tú Linh dùng dùi ngà đục từng lỗ nhỏ thẳng tắp, luồn sợi chỉ gai bền chắc xuyên qua năm múi gân da nổi ở gáy sách. Từng mũi khâu rút chỉ đanh gọn, chuẩn xác đến nửa phân, khiến tập sách mở ra êm ái mà khép lại vuông vức như một khối ngọc.

Ở góc xưởng đối diện, Văn Bách cũng thâu đêm bên bàn nguội. Tiếng giũa thép ken két hòa cùng tiếng búa gõ lách cách đều đặn. Chàng nung đỏ từng thỏi đồng thau nguyên chất, tỉ mỉ đục chạm nên bộ khuôn dập chữ Hán cùng bốn nẹp góc hình mây lửa và hình tượng rồng mây thời Lê uốn lượn uyển chuyển. Đôi bàn tay khéo léo phủ từng lớp vàng ròng mỏng tang lên bề mặt kim loại, đánh bóng cho đến khi ánh kim rực rỡ mà trang nhã, không chút tì vết.

— Cô Linh nghỉ tay uống chén trà sen cho ấm, — Văn Bách đặt chén trà bốc khói xuống góc bàn, giọng trầm ấm đầy ân cần. — Bộ nẹp đồng tôi đã mạ xong lớp vàng cuối, khớp vừa khít với đường viền da cừu của cô.

Tú Linh đón lấy chén trà, khẽ nâng mắt nhìn chàng, khóe môi thoáng nét cười thanh thản: — Nhờ có bộ nẹp tinh xảo của anh Bách, tập sách mới thực sự trọn vẹn cốt cách. Chúng ta đã dốc trọn tấm lòng, âu cũng không phụ sự kỳ vọng của các bậc thợ cả.

Ngày hội Triển lãm sách nghệ thuật Hà Nội năm 1937 rốt cuộc cũng khai mạc tại tòa nhà Đấu Xảo tráng lệ. Từ sáng sớm, khuôn viên triển lãm đã rợp cờ xí hoa tươi, người xe qua lại như nước chảy. Giới quan chức bảo hộ của Tòa Đốc học và Nha Học chính bận âu phục phẳng phiu tề tựu đông đủ, bên cạnh các bậc túc nho khả kính khoác áo the khăn xếp cùng đông đảo học giả Viện Viễn Đông Bác Cổ. Khắp các gian phòng trưng bày, nhiều hiệu sách lớn đất kinh kỳ đua nhau phô trương những ấn bản đóng theo lối Tây phương tân thời: bìa bọc dạ bóng lộn ép hoa văn rập khuôn, gáy dán keo nhân tạo cứng nhắc, đường cắt ngay ngắn nhưng thiếu hẳn cái thần thái nhẫn nại của bàn tay thợ thủ công.

Giữa muôn vàn sắc màu ồn ào ấy, gian trưng bày của Chu Sa Đường nổi bật lên như một nốt trầm thanh nhã. Bàn trải dạ the màu lam sẫm, bên trên đặt một lư hương nhỏ thoang thoảng mùi trầm thanh khiết, tôn lên bộ tác phẩm văn học đóng da khâu gáy nẹp đồng độc nhất vô nhị.