Chương 5: Bước ngoặt đầu tiên

Tiếng vó ngựa của Quách Doãn Mậu nện dồn dập trên dải cát ẩm rồi chìm dần vào màn đêm sương lạnh. Năm mươi tên giáp sĩ lục tục thu giáo rút lui, bỏ lại bãi biển xóm Lân Hải ngổn ngang những chòi canh rách nát và tiếng thở phào nghẹn ngào của bà con diêm dân.

Mục Trọng Liêm khẽ thở ra một hơi dài, cẩn thận gói ghém đạo sắc chiếu lụa vàng cất sâu vào nếp áo chàm trước ngực. Lão quay sang nhìn bà Bảy Muối đang được mấy thợ trẻ đỡ dậy, vai áo bà rách toạc rướm máu vì lằn roi gân bò, rồi nhìn sang lằn roi rách da rướm máu ngang lưng Trịnh Đình Duệ. Lão đặt bàn tay khô ráp lên vai chàng thư lại trẻ, khàn giọng dặn dò:

— Bà con về chòi gom tro muối xát nhẹ mép vết thương cho ráo máu, chớ để hơi sương ngấm vào mà sinh phong hàn. Duệ nhi, ôm chắc hũ sành mẫu muối ngự niêm phong kho Giáp, theo ta về phòng nghiệm. Ba ngày nghe dài, nhưng con nước triều không đợi kẻ chậm chân đâu.

Hai bóng người một già một trẻ ngược dốc bờ đê trở về dãy nhà vách đất của Diêm Ty. Căn Phòng Nghiệm Xỉ nằm nép mình bên góc bến bãi, quanh năm ẩm thấp, tường vôi xám xịt ám đầy hơi mặn của ngàn vạn chuyến thuyền muối cống qua các triều đại. Duệ bước vào trong, lập tức cài chặt then gỗ lim dày nặng, chắn hẳn những luồng gió biển lồng lộng ngoài song thưa. Chàng cẩn thận đặt chiếc hũ sành mang dấu triện đỏ thắm của kho Giáp lên mặt phản gỗ dầu.

Cụ Mục không vội vã mở nắp hũ. Lão châm ngọn đèn dầu mè trên kệ nứa, ánh lửa vàng vọt bập bùng soi rõ những vò sành đựng nước chạt xếp thành hàng dọc chân tường. Lão đưa mắt nhìn Duệ, thấy trán chàng đẫm mồ hôi, tấm lưng vẫn nhói lên từng cơn sau lằn roi của giáp sĩ, bèn cất giọng trầm tĩnh:

— Ngồi xuống uống hớp nước vối cho nhuận khí. Muốn xét việc công môn, trước hết cái tâm phải lắng như đáy giếng. Lũ tham quan muốn dùng uy quyền gông cùm bịt miệng lẽ phải, ta muốn cứu mạng hơn trăm con người thì chỉ có thể cậy vào chính sự thật của hạt muối.

Duệ khẽ gật đầu, hít sâu một hơi để nén cơn đau rát:

— Cụ Mục, Quách Doãn Mậu một mực khăng khăng cung nhân trúng tích vì độc thảo mộc do dân làng bỏ vào. Nhưng con đối chiếu sổ kho thấy ba ngàn hộc muối ngự đều bị tráo đổi số cân. Liệu có thứ thảo mộc nào lại khiến hạt muối biến thành thứ bột sắc lạnh, tanh nồng mùi núi như nắm muối ban nãy không?

— Muối thật từ biển mà sinh, ngậm hơi mặn của ngàn trùng sóng vỗ và nắng gió trời cao, làm sao tanh mùi đá núi? — Cụ Mục lắc đầu, chậm rãi đi lại chiếc chạn tre nơi góc phòng, lấy ra một chiếc rổ mây lót rơm khô — Muốn biết muối ngậm chất gì, trước tiên phải hỏi nước chạt đầu nguồn. Ra chum nước gốm đằng kia, lấy cho ta quả trứng gà tươi phơi sương sớm mà ta cất từ hôm qua.

Duệ bước tới chum sành, nhẹ nhàng vớt quả trứng gà vỏ hồng mịn màng đem lại. Cụ Mục kéo một vò sành chứa đầy thứ nước chạt trong veo, không một gợn váng bẩn đặt ra giữa phản. Lão giải thích:

— Đây là nước chạt chuẩn bấc lọc qua năm lần cát mịn làng Lân Hải vào tiết Sương Giáng. Nước chạt già hay non, thợ muối đời xưa không cần nhìn màu, chỉ cần thả quả trứng sống vào là thấu suốt độ mặn.

Cụ Mục cẩn thận thả quả trứng gà vào vò nước chạt tiêu chuẩn. Quả trứng chìm xuống rồi từ từ nổi bồng bềnh lên mặt nước, chỉ nhô phần đầu nhọn lên khỏi mặt sóng sánh đúng bằng miệng một đồng tiền kẽm.

— Chú mày nhìn cho kỹ, — Cụ Mục chỉ ngón tay chai sạn vào quả trứng — Nước chạt đạt tới độ mặn tối hảo, sức nâng của nước mới đẩy được quả trứng nhô đầu tiền kẽm thế kia. Đây là mực thước của tổ nghề để biết mẻ nước đã sẵn sàng kết tinh thành muối ngọc tiến triều.

Dứt lời, cụ Mục rút con dao nhỏ rọc đứt dây gai niêm phong trên miệng chiếc hũ sành kho Giáp. Nắp đất vừa bật mở, lão vốc lấy một lượng bột trắng toát tương đương ba bát đầy, chậm rãi đổ vào miệng vò nước chạt đang chứa quả trứng gà.

Duệ nín thở dõi theo từng động tác. Theo lẽ thường của nghề muối, nếu là muối biển thật khi hòa thêm vào vò nước chạt già, độ mặn tăng cao sẽ càng đẩy quả trứng nổi cao hơn nữa. Thế nhưng điều kỳ quái lập tức xảy ra ngay trước mắt hai người.

Vừa tiếp xúc với khối bột trắng xối xuống, mặt nước chạt bỗng chốc sủi lên những bọt nhỏ li ti màu xám đục. Quả trứng gà đang nổi thăng bằng bỗng chao đảo dữ dội, nghiêng ngả rồi từ từ chìm dần xuống, cuối cùng rơi thẳng xuống đáy vò sành, nằm im lìm dưới lớp nước mù mịt.