Chương 5: Bàn Cân Hoa Cúc Xuất Đầu

Tiếng chất vấn sang sảng của cụ Đàm Vĩnh Niên tựa hồi chuông ngân vang khắp hội trường nhà văn hóa Cẩm Bình. Cả gian phòng lập tức im phăng phắc. Hơn một trăm người dân ngỡ ngàng quay lại, nhiều bác thợ già bất giác đứng bật dậy cung kính trước bậc cao niên xóm mộc. Trên bục giảng, Kỹ sư Trần Bách buông thõng micro, đôi mắt sắc sảo lộ rõ vẻ chấn động.

Dưới ánh đèn neon sáng trắng, cụ Niên chống gậy tre ngà bước tới. Bên nách trái, cụ ôm chiếc tráp gỗ hương bọc đồng bóng loáng. Từng bước đi của cụ tuy chậm rãi nhưng vững chãi, tiếng guốc mộc gõ nhịp nhàng trên nền xi măng. Tuệ đứng ở lối đi giữa, lồng ngực như trút được tảng đá ngàn cân, vội bước sang cúi đầu:

— Cụ Niên, cụ đã tới rồi ạ!

Cụ mỉm cười, chòm râu bạc khẽ lay động, vỗ vai Tuệ rồi bước thẳng lên bàn chủ tọa. Kỹ sư Bách vội vã bước xuống đón:

— Thưa cụ Niên... Cụ một trăm mười bảy tuổi rồi, đêm hôm gió máy, sao cụ lại nhọc công đến đây?

— Chú Bách này, nếu lão già này không chống gậy đến đây, thì nhịp cầu một trăm bốn mươi hai năm tuổi của tiên tổ e rằng sắp bị máy móc của các chú bứng đi mất rồi!

Cụ Niên đặt chiếc tráp gỗ hương lên bàn, cẩn thận gạt then cài mở nắp. Trên lớp nhung đỏ sờn mép, hiện ra chiếc bàn cân đĩa bằng đồng thau chạm nổi hoa cúc gia truyền. Đòn cân thanh mảnh, hai đĩa đồng treo bằng sợi tơ tằm bện chặt, bên cạnh là hàng quả cân xếp ngay ngắn từ cỡ một lượng xuống đến từng hoa cân nhỏ xíu. Cả hội trường nín lặng trước bảo vật từng định lượng vật liệu phục dựng đình chùa khắp xứ Đàng Trong suốt hơn một thế kỷ qua.

Cụ Niên chỉ tay về phía bản vẽ mặt cắt dầm cầu trên phông bạt, cất giọng sang sảng:

— Chú Bách nói đúng ở chỗ dầm nứt dài hơn hai mét, há miệng gần ba phân sau trận lũ. Nhưng chú lại nhìn sai kết cấu của người xưa! Cầu Ngói Cẩm Bình dựng từ năm 1884 theo lối “thượng gia hạ kiều”. Ba thân dầm chịu lực bên dưới được xẻ từ lõi kiền kiền ngâm bùn lạch ba năm, thớ gỗ đanh quánh như sừng, chịu lực uốn dẻo dai vô cùng. Vết nứt toác ở thanh dầm chính gian giữa xảy ra là do cây gỗ mục trôi sông va đập cục bộ vào bụng cầu, chứ thớ gỗ bên trong chưa hề mục ải! Nếu vội đem máy ủi phá nát giàn cầu chỉ vì một vết rạn, ấy là chúng ta đang tự tay chặt đứt cội rễ của chính mình!

Kỹ sư Trần Bách đăm chiêu đáp:

— Thưa cụ, cháu hiểu tấm lòng của cụ. Nhưng vùng chịu kéo ở đáy dầm gỗ đã đứt gãy liên kết. Khi dòng người dồn ứ trên sàn, mô men uốn sẽ xé toạc thanh gỗ. Một thanh dầm nứt há miệng ba phân thì không loại hồ vữa hay bu lông nào níu giữ an toàn được.

Cụ Niên cười khà một tiếng:

— Dùng sắt thép vá gỗ cổ thì hỏng là phải, bởi sắt cứng mà gỗ thở theo thời tiết. Nhưng tiền nhân có phép “Khóa Mộng Én - Tam Hợp Mộc Diệu”! Muốn trị lực xé ngang, người thợ đục các ngàm hình đuôi én ngang qua vết nứt rồi đóng chốt mộng én bằng lõi kiền kiền già luộc dầu trẩu để khóa chết hai mép nứt, khôi phục lực uốn.

Cụ giơ cao đòn cân đồng hoa cúc, nhấn mạnh: