Chương 8: Đào Gốc Gỗ Quý Dưới Bùn Sâu

Tiếng "cộc" khô khốc dội lên từ đáy hố bùn làm tim cụ Biền Duy Nhượng thắt lại một nhịp rồi đập dồn dập. Gió bấc từ mặt sông Đuống vẫn rít từng hồi buốt óc, nhưng lão thợ cả tám mươi tám tuổi dường như chẳng còn thấy cái lạnh thấu xương của tiết trời đông giá. Cụ bước vội tới bên miệng hố, đôi mắt quắc thước rực sáng nhìn xuống lưỡi xẻng sắt đang cắm ngập trong tầng bùn xám quánh.

— Cụ ơi! Chạm vào cái gì chắc nịch lắm cụ ạ! — Thằng An thở dốc, hai bàn tay quấn băng vải nâu sồng rơm rớm chút nước bùn vẫn ghì chặt cán gỗ, gương mặt lem luốc ngời lên vẻ mừng rỡ tột cùng.

— Khoan đã con, chớ vội bẩy mạnh kẻo mẻ lưỡi xẻng, hỏng mất thớ gỗ!

Cụ Nhượng chống cây gậy tre, không ngần ngại quỳ sụp hai đầu gối xuống mép hố lầy lội. Bùn nhão lạnh ngắt lập tức ngấm qua nếp quần vải nâu vá gối, buốt nhói vào từng khớp xương già cỗi. Nhưng đôi bàn tay gân guốc thô ráp của cụ đã thoăn thoắt gạt phăng lớp đất sét dẻo như keo bên dưới. Cụ dùng mười đầu ngón tay chai sần bới từng mảng phù sa xám mịn, lần theo vết cắn của mũi xẻng.

Càng bới sâu, lớp bùn sền sệt càng nhường chỗ cho một mảng thân cây xù xì, vỏ đen nhánh tựa như sừng mun nằm chìm sâu hơn hai thước dưới bãi bồi gò Đống Sòi. Lớp bùn phù sa hàng trăm năm bọc kín lấy thân gỗ như một lớp kén mỡ màu, ngăn cách hoàn toàn với khí trời, giữ cho phần vỏ không hề bị mục mủn hay rêu nhớt xâm lấn.

Cụ Nhượng run run rút từ dải lưng ra chiếc dao bấm nhỏ xíu chuôi sừng. Cụ khẽ nghiêng mũi dao sắc lẹm, thận trọng khía một vệt mỏng bằng nửa đốt ngón tay qua lớp vỏ đen xù xì dày cộp. Dưới làn vỏ ngoài sẫm tối, một thớ thịt gỗ óng ả lập tức hé lộ trước mắt hai cụ cháu. Thớ gỗ mịn màng, dẻo quánh như sáp ong non, ươm một sắc vàng thẫm tựa mật ong rừng ngâm lâu năm. Ngay khoảnh khắc lưỡi dao chạm vào lõi, một luồng hương thơm the mát, ngai ngái ngọt lành tỏa ra ngào ngạt, lấn át hoàn toàn mùi tanh tao của phù du sông nước.

Cụ Nhượng ghé sát mũi hít một hơi thật sâu, khóe mắt già nua ngân ngấn nước. Đôi môi cụ mấp máy, giọng nghẹn lại vì xúc động khôn xiết:

— Đúng nó rồi con ơi... Gỗ thị ngàn năm của bãi bồi sông Đuống đây rồi! Đúng là cái thớ dẻo như nhung này mới chịu nổi mũi đục ngô, mới giữ được cái thần của bức tranh gà lợn làng Mái!

Thằng An mừng rỡ quỳ thụp bên cạnh cụ cố, ngón tay run run chạm khẽ vào thớ gỗ vàng ươm:

— Cụ ơi, thế là ván tổ không mất, làng mình sẽ có tranh điệp đón Tết rồi phải không cụ?

— Phải, ông cha không phụ lòng người giữ nghề đâu con.

Nhưng niềm hoan hỉ vừa nhen nhóm thì mây đen từ ngọn núi Thiên Thai phía xa đã ùn ùn kéo tới kín đặc bầu trời. Gió bấc bỗng chuyển hướng thổi thốc ngược từ lòng sông lên bãi cát, mang theo những đợt mưa phùn giăng mù mịt mặt nước. Sóng sông Đuống đỏ ngầu gầm gào vỗ dập dồn, từng đợt nước ngấp nghé tràn qua doi cát trũng, rỉ rả tràn vào miệng hố vừa đào. Đất bùn non xung quanh thành hố mềm nhũn ra, bắt đầu sạt lở từng mảng lớn như muốn nuốt chửng khúc gỗ quý vừa lộ diện.

Khúc thân cây thị cổ thụ nằm sâu dưới lòng đất dài tới hơn trượng, chu vi dễ đến hai vòng tay ôm. Sức lực của một ông lão gần chín mươi tuổi cùng một đứa trẻ mười hai tuổi dường như quá đỗi bé nhỏ trước sự giận dữ của trời đông và lớp bùn lầy ngàn cân đang đè nặng.