Chương 4: Lối Rẽ Nước Lợ

Bà Trang Thu Cúc nheo mắt nhìn những tờ giấy vẽ chằng chịt các mặt cắt cơ khí đang run rẩy dưới ánh đèn dầu. Tiếng mưa bên ngoài vẫn quất rát rạt lên mái tôn xưởng Cửu Long, nhưng lồng ngực bà còn đập dồn hơn cả tiếng bão rớt. Trước mặt bà, Mai Lan vẫn đứng đó, nước mưa chảy ròng ròng từ mái tóc đuôi ngựa ướt sũng xuống chiếc áo yếm thợ mộc dính đầy bụi mạt cưa.

Bà Cúc lắc đầu, bàn tay nổi từng khớp xương guộc như rễ tràm dằn mạnh xuống mặt bàn gỗ lim:

“Con nói cái chuyện tày trời gì vậy Mai Lan? Gỗ tràm nước xưa nay dân vạn chài xứ này chỉ dùng đóng cọc cừ kè móng bến, hoặc cùng lắm đẽo mấy chiếc ghe lườn đi lộng giăng câu mực gần bờ. Sống tàu cứu hộ dài hai mươi hai mét, gánh trên lưng cả trăm tấn nước đè khi gặp bão cấp mười hai ngoài lộng Đề Gi, sóng dộng một phát là gãy đôi như bẻ giòn một cọng rơm! Xưa nay ai dám lấy thân tràm phèn làm long cốt cho tàu lớn bao giờ?”

Trang Văn Hùng co rúm bên chân cột, nghe vậy liền lấm lét chen vào:

“Đúng đó… cô Lan đừng có vẽ hươu vẽ vượn làm mẹ tôi rối thêm… Cứ bán quách bãi cát cho anh Vinh…”

“Mày câm ngay!” Bà Cúc trừng mắt nạt một tiếng đanh gọn, khiến Hùng lập tức rụt cổ ngậm miệng. Bà quay sang nhìn thẳng vào mắt Mai Lan, giọng trầm xuống nhưng gắt gao từng chữ: “Con học trường lớp đàng hoàng, đừng có liều mạng đem tính mạng bạn chài ra giỡn.”

Mai Lan không hề nao núng. Cô gái hai mươi sáu tuổi quỳ hẳn một gối xuống sàn, lấy mu bàn tay gạt vội giọt nước mưa đọng trên cằm, rồi chỉ ngón tay khẳng khiu vào từng biểu đồ chịu lực trong tập hồ sơ đồ án tốt nghiệp:

“Bà Cả ngó kỹ giùm con! Đây là số liệu thử nghiệm lực xoắn và độ bền kéo nén của lõi tràm cừ ngập mặn cổ thụ ở đầm lầy Phù Cát mà con cùng thầy hướng dẫn đo đạc suốt sáu tháng ròng. Gỗ căm xe tuy cứng như đá nhưng độ giòn uốn lại rất cao, gặp va đập cực lớn ở sóng ngược dễ bị nứt toác theo thớ dọc. Còn tràm cừ trên trăm tuổi ở vùng nước lợ, rễ nó cắm sâu ngậm phèn qua bao nhiêu mùa bão lụt, thớ xoắn bện chặt lại như chão bện. Hàm lượng tinh dầu tự nhiên trong lõi tràm già kháng mặn tuyệt đối, ngâm nước biển cả trăm năm cũng không con hà nào đục thủng được!”

Giọng nói Mai Lan vang lên trong trẻo, từng luận điểm kỹ thuật cơ học dứt khoát như đinh đóng cột:

“Vấn đề duy nhất khiến người xưa không dám dùng tràm đóng tàu lớn là vì thân tràm hay bị cong ngót tự nhiên khi phơi khô ngoài nắng. Nhưng nếu xưởng mình xử lý được liên kết mộng chịu lực, tận dụng độ dẻo đàn hồi xé sóng của nó, tràm cừ Phù Cát hoàn toàn đủ sức làm khung xương chịu bão cấp mười hai!”

Bà Cúc im lặng. Đôi mắt già nua đăm đăm nhìn vào những biểu đồ đường cong ứng suất, rồi ngước sang nhìn tia sáng rực lửa trong ánh mắt kiên định của đứa học trò trẻ. Lời phân tích của Mai Lan như một tia chớp rạch toang màn đêm u tối đang bủa vây bãi mộc.

Trong tâm trí bà lão thợ cả, ký ức hơn sáu mươi năm trước bỗng chốc ùa về rõ mồn một.

Năm bà mười sáu tuổi, cha bà – một bậc thầy mộc thuyền lừng lẫy khắp dải duyên hải Nam Trung Bộ – từng lén dẫn bà vào kho mộc cấm sau nhà. Ông mở chiếc rương gỗ gõ đỏ, chỉ vào cuốn sổ tay ố vàng ghi chép những dòng chữ Nôm cổ cùng hình vẽ các ngàm then kỳ lạ. Cha bà từng trầm giọng căn dặn: “Gỗ cứng tới đâu cũng có ngày mục gãy trước sóng dữ, chỉ có thứ gỗ biết nhún nhường, biết nương theo sức nước mới giữ nổi mạng người. Bí kíp của dòng họ Trang ta không nằm ở gỗ quý đắt tiền, mà nằm ở thuật luộc then dầu rái và ngàm khóa đuôi én.”

Bà Cúc bước chậm chạp tới góc tường, lấy chiếc chìa khóa đồng cũ kỹ mở hộc tủ gỗ góc xưởng, cẩn trọng nâng ra cuốn sổ tay gia bảo đã sờn rách mép. Lật giở từng trang giấy ngả màu mốc thếch, ngón tay bà dừng lại ở một trang vẽ chi tiết mộng thắt hình đuôi én kép.

“Thuật rập ngàm mộng then tràm…” Bà Cúc lẩm bẩm, âm giọng run lên vì xúc động.

Mai Lan nín thở ghé mắt nhìn vào trang vẽ cổ: