Chương 15: Trăm Tám Con Rối Bách Nghệ

Tiếng thở dốc của Phù Gia Đạt cùng hung tin từ tờ hịch đỏ vừa buông xuống như gáo nước lạnh tạt thẳng vào khoảng sân rực lửa than hồng. Quế Chi siết chặt chiếc muôi gỗ quấy keo trong tay, thấy tim mình đập thình thịch giữa lồng ngực. Cha nàng, chú bác cùng đám trai tráng ba chi họ đều sững sờ, mấy thanh nứa đực vừa vót xong rơi cắc củm xuống nền gạch Bát Tràng.

“Quan huyện Phạm Bá Hộ muốn rút củi đáy nồi, bẻ gãy việc dựng đại đăng của họ Phù ta đây mà!” Bác cả Phù Đại Hải dộng mạnh quản then xuống đất, gầm gừ.

Giữa lúc đám thanh niên bắt đầu nhốn nháo, cụ Phù Vĩnh Niên vẫn ngồi ung dung trên chiếc chõng tre, tay phe phẩy chiếc quạt mo cau. Cụ nhấp một ngụm trà vối, ánh mắt lấp lánh nụ cười giễu cợt:

“Việc quan thì phải theo phép nước, nhưng lòng dân đâu dễ bẻ cong. Thằng Đạt, thằng Hà, bay cứ dẫn phân nửa trai tráng ra triền đê nhận việc đắp đất, chớ để quan nha bắt bẻ cớ chống lệnh. Còn việc làm cỗ đèn bách nghệ…”

Cụ chưa dứt lời thì ngoài cổng ngõ, tiếng gậy trúc gõ cộc cộc cùng bước chân rộn rã đã vang lên. Cụ trùm Tiêu cùng năm sáu vị bô lão đầu tóc bạc phơ bước vào, theo sau là hàng chục bà, mợ, chị em xóm thợ giấy bến Cò, tay bưng thúng xôi, tay xách quang gánh. Cụ trùm sang sảng cất giọng:

“Cụ Niên cứ an tâm! Đám trâu cày, cuốc bẫm cấy lúa ngoài đồng cứ để cánh đàn bà con gái và đám già chúng tôi cáng đáng. Đắp đoạn đê sông Đuống chỉ cần nửa số đinh tráng là thừa sức xong trong hai ngày. Việc làm cỗ đại đăng chín tầng cho hội rằm làng ta, phường thợ cả dốc lòng mà làm, không để quan huyện dở trò bóp chết nghề tổ!”

Tiếng dạ ran cả góc sân xua tan nỗi hoang mang. Quế Chi nhìn mẹ cùng các bà, các chị thoăn thoắt đón lấy những chiếc đòn gánh chuẩn bị việc đồng áng, lòng bỗng trào dâng niềm ấm áp lạ lùng. Khó khăn như tảng đá chặn dòng, nhưng tình làng nghĩa xóm đã biến nó thành con đập vững chãi.

Khi đám trai tráng theo lệnh chia ngả ra đê, khoảnh sân từ đường trở lại với sự tĩnh lặng cần thiết cho việc chế tác tinh vi nhất. Cụ Niên ngoắc ngón tay gọi:

“Chắt Chi! Mau bưng mâm giấy dó ngũ sắc lại đây. Khung đèn đã có keo bời lời củ mài khóa chặt mộng tre, giờ là lúc thổi hồn vào cỗ đăng. Một trăm lẻ tám con rối, thiếu một bóng hình cũng không thành bách nghệ!”

Quế Chi mừng rỡ dạ ran. Nàng nhanh nhẹn bưng khay gỗ đựng những tệp giấy dó ngũ sắc ánh kim mà mình dày công ngâm ủ mấy hôm trước. Đôi kéo bằng sắt rèn bén ngót được mài sắc lẻm nằm ngay ngắn bên cạnh chồng giấy sắc đỏ trầm từ củ nâu, sắc vàng tươi hoa dành dành và màu xanh biếc lá chàm.

Cụ Niên cầm một tờ giấy dó đỏ trầm, dùng móng tay miết nhẹ một đường gân:

“Rối bóng của đèn kéo quân không phải là hình vẽ trên tường, mà là linh hồn cử động nhờ hơi ấm ngọn lửa. Từng nhát kéo phải dứt khoát, chỗ khớp gối, khớp tay phải bấm khuyên đồng thật mảnh, để khi khí ấm bốc lên đẩy cánh quạt, người cày phải biết cúi rạp lưng đẩy cày, trâu phải ngoe nguẩy đuôi gặm cỏ.”

Quế Chi hít một hơi thật sâu, định thần lại. Dưới sự chỉ bảo tỉ mỉ từng ly từng tí của cụ cố, những ngón tay mềm mại của nàng lướt đi thoăn thoắt trên mặt giấy dó. Từng nhát kéo bấm lách tách giòn giã. Tờ giấy màu nâu trầm dưới tay Quế Chi uốn lượn, thoắt cái hiện ra hình một lão nông đội nón cùi mê, hai tay nắm chặt bắp cày, khớp chân được xâu cước tơ tằm mềm mại để khi gió ấm luồn qua sẽ bước từng bước vững chãi theo đường cày.

Kế đó là chú thợ rèn lực lưỡng cầm búa tạ giáng xuống đe sắt bập bùng lửa đỏ, cô thợ dệt vải bên khung cửi với thoi đưa thoăn thoắt, bác lái đò sông Đuống nghiêng mình đẩy mái chèo rẽ sóng, và phường thợ làng Đông Tiêu đang cúi mình xe từng xấp giấy dó dẻo dai. Mỗi một con rối mang một dáng vẻ, một nét mặt sinh động, gói trọn mồ hôi nước mắt và nụ cười của trăm họ bách nghệ. Đôi mắt nàng chăm chú đến mức không nhận ra trán mình lấm tấm mồ hôi, hai gò má ửng hồng trong sắc nắng ban trưa.

“Cô Chi khéo tay thật, từng đường tỉa tơ tóc cũng mềm như nước chảy.”