Chương 4: Cây Thị Ven Đê Và Bài Học Uốn Nan

Tiếng roi da vun vút cùng bụi đất mịt mù cuốn qua ngõ họ Phù rồi phóng thẳng về phía điếm canh đầu làng. Hóa ra chẳng phải lính cơ đến bắt bớ, mà chỉ là tên cai lệ cậy thế thúc ngựa đi rải trát hối thúc đôn đốc nộp sưu thuế vụ mùa sớm hơn lệ thường nửa tháng. Đám bụi vàng chưa kịp lắng xuống mặt đường lát gạch nghiêng thì trước cổng lớn, tiếng quát tháo đã bùng lên như chảo mỡ sôi sùng sục.

“Cây thị này mọc sát chân tường rào chi Trưởng ngó ra mé đê, rễ ăn trên đất hương hỏa thì quả chín phải dành cho mâm cúng tổ tiên!” Phù Đại Hải xốc ngược vạt áo the, mặt đỏ gay, ngón tay run run chỉ thẳng vào gốc thị cổ thụ sum suê cành lá đang tỏa hương thơm ngát. “Chú Hai đừng có giở thói con buôn xách sào ra vặt trộm đem bán chợ phiên! Bôi tro trát trấu vào mặt chi Trưởng này chưa đủ hay sao?”

Phù Nhị Hà cũng chẳng vừa, vứt toẹt chiếc sào tre có buộc rọ nứa xuống đất nảy tưng tưng, hai tay chống nạnh gắt gỏng:

“Bác cả nói nghe nhẹ như lông hồng! Trát quan thúc thuế đập vào mặt cả làng kia kìa! Tiền kẽm trong bồ cạn queo, tôi tính hái hai bồ thị chín gánh ra chợ đổi lấy tiền đồng nộp sưu cho xong nợ miệng cửa quan. Cúng bái thì vài quả bày đĩa là trọn lễ, bác cứ ôm khư khư cả cây thị chờ nó rụng thối đất rụng thối cát ra đấy à?”

“Mày bảo ai ôm khư khư? Đồ vô phép vô tắc, dám cãi lời anh cả!”

Đại Hải giận tím mặt, lao tới toan nắm lấy cổ áo em trai. Nhị Hà trừng mắt giằng co, hai người đàn ông trạc ngũ tuần sấn sổ xô đẩy nhau, chực chờ biến lối ngõ thành bãi chiến trường. Bà Cả và bà Hai đứng nép bên bờ giậu hốt hoảng la bài hải, con Chi sợ hãi co rúm lại, còn thằng Đạt vừa chạy tới vội vã dang hai tay cố can ngăn phụ thân.

“Khụ! Khụ khụ!”

Một tiếng ho khan chậm rãi nhưng đanh gọn vang lên từ bậc cửa hoa chanh. Cụ Phù Vĩnh Niên chống cây gậy tre đực bóng loáng, thong thả từng bước bước ra sân. Đôi mắt cụ trong veo sau làn rèm mi bạc, quét qua hai gã con trai đang cứng đờ người vì chột dạ.

“Hai thằng bay tính đấm vỡ mũi nhau để tế trát huyện đấy à?” Cụ Niên buông lửng một câu, giọng tỉnh queo như đang hỏi bữa trưa nay ăn gì.

Đại Hải và Nhị Hà lập tức buông tay áo nhau ra, mặt mày xám ngoét, vội vã cụp mắt chắp tay:

“Dạ… con… thưa cha…”

“Thưa gửi cái mả mẹ gì!” Cụ Niên quắc mắt, gõ cồm cộp đầu gậy tre xuống viên gạch sành. “Có tí sức lực thừa thãi để đè nhau ra ngõ thì vào đây! Thằng Cả, thằng Hai, vần cái cối đá giã vỏ dó từ góc giếng vào gian chái cho lão!”

Đó là chiếc cối đá xanh to tướng nặng chừng hai tạ, vốn dùng để nện vỏ cây dó cho nát nhừ thớ sợi. Bình thường phải bốn người lực lưỡng mới xê dịch nổi. Đại Hải nuốt nước bọt nhìn khối đá dãi dầu mưa nắng, còn Nhị Hà thì méo xệch mặt. Nhưng trước ánh mắt nghiêm nghị của cha già 116 tuổi, hai anh em không dám hé răng cãi nửa lời, đành hậm hực bước lại gần mép giếng.

“Nhấc! Một, hai, ba… nhấc!”

Đại Hải gồng cứng bắp tay nâng một bên mép cối, nhưng vì còn tức giận nên dùng sức giật mạnh về phía mình. Nhị Hà bị hẫng đà, chới với suýt nữa trẹo khớp vai, liền buông tay quát:

“Bác kéo giật thế thì tôi gãy lưng à?”

“Tại chú yếu như sên, không biết ghìm chân!”

“Thôi!” Cụ Niên quát to một tiếng, bước lại gần. “Lão bảo hai đứa bay khiêng cối, chứ không bảo hai con trâu húc nhau! Muốn nâng cối nặng thì một thằng phải ghìm vai làm trụ, một thằng lựa thế nhấc lên, chân bước cùng nhịp, thở cùng một hơi. Chứ thằng giật sang đông, thằng lôi về tây, chỉ tổ đè nát bàn chân nhau!”

Hai anh em sững sờ nhìn nhau. Nhị Hà khẽ liếc vết sẹo cũ trên vai anh trai từ thuở cơ hàn, còn Đại Hải nhìn thấy những giọt mồ hôi đang rịn ra trên trán em mình. Cả hai lặng lẽ cúi xuống, cùng luồn đòn tre qua đáy cối. Lần này, Đại Hải hạ thấp trọng tâm giữ vững thăng bằng, Nhị Hà nhịp nhàng hô đếm. Chiếc cối đá nặng trịch từ từ nhấc bổng lên khỏi mặt đất, vững vàng di chuyển vào đúng chái bếp mà không hề chao đảo một phân.

Đặt cối xuống đất cái “huỵch”, hai người thở hổn hển, áo ướt đẫm mồ hôi nhưng ánh mắt gườm gờm ban nãy đã vơi đi non nửa.