Chương 21: Khúc Then An Bản

Tiếng chuông đồng từ chùm tính xóc reo lên lảnh lót dưới chân cầu thang nhà sàn, từng hồi leng keng thanh thoát phá tan màn sương tím đang bảng lảng buông xuống sườn núi Phia Cát. Cụ Diêu Thạc Vinh chống hai tay lên đầu gối, thong thả đứng dậy bước ra bậu cửa.

“Bà Then lên chơi, cẩn thận bậc trơn kẻo trượt chân đấy,” cụ Vinh cất giọng ấm áp, khẽ nghiêng người đón người bạn già.

Miên từ dưới bếp vội chạy lên, hai tay đỡ lấy khuỷu tay áo chàm của bà Then Sláy, dìu bà bước qua bậc cửa nghiến mát rượi. Bà Sláy đặt chiếc gậy trúc vào góc cột, nụ cười móm mém nở trên gương mặt hằn sâu những nếp nhăn nhân từ:

“Không trượt được đâu ông bạn đàn à. Lòng dạ sáng trong thì bước chân ắt vững chãi. Tôi nghe thấy tiếng thớ gỗ reo vui từ đầu dốc, biết ông đã ráp xong cây đàn rồi nên sang giục giờ lành đây.”

Bà Then Sláy ngồi xuống chiếc đệm cói bên cạnh án thư, ánh mắt mờ đục nhưng chan chứa vẻ cung kính dừng lại trên mặt bàn gỗ dổi. Nơi ấy, cây tính tẩu chín khúc phục dựng vừa hoàn tất đang nằm tĩnh lặng như một bảo vật thức giấc sau giấc ngủ vùi mười năm.

Cụ Vinh nâng cây đàn lên ngang ngực. Mảnh cần gỗ dâu rừng chín khấc bậc thang của cô học trò Nông Thị Nết năm xưa đã được cạo sạch lớp bùn đất hoen ố, ráp mộng khít khao vào quả bầu nậm già gác bếp ba mùa khói. Bầu nậm khô kiệt, vỏ đanh vàng óng ả như mật sáp, mặt bịt bằng gỗ vông gai mới khoét hai lỗ thoát âm cân đối. Cụ đưa ngón tay cái chai sạn miết nhẹ qua sống cần nhẵn bóng, rồi khẽ nắn lại hai trục đàn bằng gỗ mun đen nhánh.

Một tiếng tính… tính… tẩu bỗng vút lên giữa gian nhà sàn.

Âm thanh thoát ra tròn trịa, trong trẻo và ngân nga như tiếng suối đầu nguồn chảy qua kẽ đá, hoàn toàn rũ bỏ vẻ nghẹt đặc gắt gỏng của màng loa điện tử hay mùi khét lẹt của lòng tham tàn ác. Bà Then Sláy khẽ nhắm mắt, đầu lắc lư theo từng nhịp ngân, chùm chuông đồng trên tay bà khẽ rung lên đồng điệu:

“Đúng cái hồn Then của tổ tiên rồi. Âm sắc thanh khiết thế này mới đủ sức bắc cầu qua mây gió Mường Trời. Đi thôi ông bạn đàn, đàn tràng bên bìa rừng đã sẵn sàng, giờ lành thông thiên mở lối đã điểm.”

Màn đêm buông xuống đại ngàn Cốc Rạng tĩnh mịch và thanh khiết. Vầng trăng thượng huyền treo lơ lửng trên đỉnh núi Phia Cát, dát một lớp sáng thanh khiết lên những vòm lim cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Cụ Vinh khoác chiếc áo chàm truyền thống cài khuy vải bên ngực, cẩn thận ôm cây tính tẩu trong tay, cùng bà Then Sláy và Miên thong thả rảo bước về phía bìa rừng. Khoảng đất bằng phẳng kề sát dãy ba phòng học của điểm trường cắm bản lúc này đã sáng rực ánh nến sáp ong.

Một đàn tế Then uy nghiêm được dựng lên giữa khoảng rừng quang đãng. Bàn hương án ba tầng phủ lụa chàm thêu hoa văn sóng nước, bên trên bày biện chu tất các lễ vật truyền thống của người Tày: xôi ngũ sắc đơm hình cánh hoa nở rộ, rượu cần ủ men lá thơm ngát, những dải lụa đỏ trắng buông dài làm cầu nối giữa trần gian và cõi trời. Chung quanh đàn lễ, hàng trăm ngọn nến lung linh tỏa khói trầm thơm ngát, soi tỏ gương mặt thành kính của đông đảo bà con bản Giuồng đang đứng tề tựu trang nghiêm.

Trưởng thôn Nông Văn Dũng bước nhanh ra đón hai bậc cao niên. Khuôn mặt chữ điền của người đàn ông ba mươi tám tuổi đã vơi đi nét u sầu, đôi mắt còn hoe đỏ vì xúc động nhưng ánh nhìn toát lên sự nhẹ nhõm vô bờ. Dũng chắp hai tay trước ngực, cúi đầu thưa:

“Thưa cụ Vinh, thưa bà Then, chiều nay cháu cùng các bác trong dòng họ Nông đã đưa di cốt của em Nết về an táng chu tất nơi sườn đồi thoai thoải nhìn ra cánh đồng Nà Vài rồi ạ. Chiếc vòng bạc chạm hoa văn hoa hồi đính ước cũng được đặt ngay ngắn bên thi hài em. Mộ phần được đắp phẳng phiu bên triền cỏ mật xanh tươi, hướng về nơi đón ánh mặt trời mọc mỗi sớm mai.”

Nghe những lời chân thành ấy, cụ Vinh khẽ gật đầu, lòng dâng lên niềm an ủi khôn xiết. Oan khuất mười năm ròng rã cuối cùng đã được trả lại sự trong sạch, hình hài người học trò xấu số đã được về nằm trong lòng đất mẹ, chở che bên người thân ruột thịt. Cụ vỗ nhẹ lên vai Dũng:

“Làm được như vậy là trọn vẹn nghĩa tình rồi chú Dũng à. Giờ là lúc ta dùng tiếng Then để đưa đường dẫn lối, rũ sạch mọi bụi bặm trần gian cho con bé được thong dong về cõi an lạc.”

Đại lễ Then an bản chính thức khai màn khi tiếng chiêng đồng trầm hùng điểm ba hồi vang dội khắp vách núi.

Bà Then Sláy khoác áo tế thêu chỉ ngũ sắc, đầu đội mũ Then viền tua rua, ngồi xếp bằng ngay ngắn trước hương án chính. Cánh tay của bà khẽ vung lên, chùm tính xóc bằng đồng va vào nhau phát ra chuỗi âm thanh lanh lảnh, rộn rã nhịp ba nhịp bảy. Lời tụng kinh Then cổ “Khao mạ tống hạn” cất lên từ cổ họng bà già bảy mươi tám tuổi trầm bổng, uy nghiêm, khi réo rắt như gió lướt qua ngọn lau, khi tha thiết như lời ru của mẹ đất. Từng lời kinh khấn nguyện xin Mẹ Rừng thứ tha, xua tan mọi tà khí, quét sạch những ô uế mà bàn tay tội lỗi của kẻ ác từng gieo rắc lên mảnh đất này.