Chương 4: Ký Ức Chiếc Cần Then

Gió lạnh từ hẻm núi Cốc Rạng vẫn ràn rạt thổi qua khoảng sân đất nện, nhưng tiếng hú ma quái đã hoàn toàn tắt lịm. Cụ Diêu Thạc Vinh đứng chôn chân giữa bóng tối, bàn tay gầy gò bấm chặt vào thân gậy gỗ dâu đến mức các khớp ngón trắng bệch. Dưới chân cụ, lớp cát mịn bìa rừng lạnh buốt thấu qua đế dép. Trong lồng ngực già nua, dư âm nốt đàn luyến láy cuối cùng vẫn dội lên từng hồi buốt nhói, khuấy động ký ức mười năm tưởng chừng đã vùi sâu dưới tàn tro dĩ vãng.

Phía sau lưng cụ, qua khung cửa sổ gỗ dổi nồng mùi dầu gió, tiếng Miên cùng giọng Đại úy Tuấn dỗ dành, cấp cứu cho bé Choáng cùng bé Mỷ hồi tỉnh vọng ra dịu dần. Thấy hiểm nguy tạm lùi xa, Tuấn phân công dân quân canh gác cẩn mật rồi giục Miên đưa ông nội về nhà sàn nghỉ ngơi trước khi sương muối buông dày đặc thung lũng.

Suốt quãng đường dốc quanh co dẫn về bản, cụ Vinh im lặng trút từng hơi thở nặng nề. Về đến nếp nhà sàn quen thuộc bên sườn núi Phia Cát, cụ chậm rãi bước lên cầu thang bảy bậc. Gian bếp vẫn âm ỉ than hồng từ gốc củi nghiến. Cụ bước tới trước bàn thờ Then ở gian giữa, rút ba nén hương trầm châm vào tàn than đỏ rồi kính cẩn cắm vào bát hương phủ đầy tàn trắng. Ánh lửa hương leo lét soi tỏ chùm tính xóc bằng đồng và bức tranh Then Mường Trời nhuốm màu thời gian. Cụ khấn nguyện tổ tiên che chở cho con trẻ bản Giuồng, cầu cho linh hồn người khuất bóng tìm thấy chốn an yên.

Khấn xong, cụ ngồi xuống tấm đệm cói góc hiên, kéo chiếc hòm gỗ dổi mộc mạc dưới gầm phản. Khóa đồng khẽ bật tiếng “lách cách” khô khốc. Cụ mở nắp hòm, nơi cất giữ những đồ nghề bầu bạn hơn nửa thế kỷ: đục lòng máng, dao nạo bầu, giũa sắt han gỉ. Bàn tay cụ lần xuống đáy hòm, nhấc lên khúc gỗ dâu rừng dài hai gang tay—bản mẫu của chiếc cần đàn tính tẩu khắc tỉ mỉ chín bậc thang nhỏ.

Miên bưng bát nước chè gừng nóng hổi bước lại gần, đặt lên chiếc kỷ tre. Nhìn bóng lưng còng của ông nội cùng chiếc cần đàn mẫu, mắt cô ngập tràn âu lo:

“Ông nội, đêm nay ông nghe thấy điều gì phải không? Lúc ngoài sân trường, cháu thấy người ông run lên dữ dội.”

Cụ Vinh nhấp ngụm chè ấm, mắt đăm đắm nhìn vào những rãnh khắc trên thớ gỗ:

“Miên à, cháu còn nhớ con Nết không?”

Miên thoáng sững sờ, cố lục tìm trong ký ức thiếu thời:

“Chị Nết… người chị mồ côi từng sang đây học đẽo đàn và học hát Then với ông sao ạ? Mười năm trước, ngay trước mùa hội xuân, chị ấy bỗng nhiên mất tích…”

“Phải, chính là nó,” cụ Vinh gật đầu, giọng trĩu nặng xót xa. “Con Nết nết na, hiền lành, chỉ lấy tiếng đàn Then làm nguồn an ủi. Bàn tay nó trời phú cho ngón bấm đàn khéo léo hiếm ai bằng. Năm ấy, thương đứa học trò nghèo, già này đã tự tay chọn những thứ tốt nhất để làm tặng nó cây tính tẩu chín khúc.”

Ngón tay nứt nẻ của cụ khẽ miết qua từng bậc khắc:

“Bầu đàn làm từ quả bầu nậm ba mùa trăng phơi khô kiệt, gõ vào giòn tan như khánh đá. Cần đàn đẽo bằng lõi dâu rừng thẳng tắp, khắc chín bậc thang tượng trưng cho chín tầng Mường Trời. Còn mặt đàn… già này chọn mảnh gỗ vông gai mỏng chưa đầy hai ly, đem phơi đủ chín mươi sương đêm trên đỉnh Phia Cát. Gỗ vông thấm sương trời thì thớ xốp đều, âm phát ra trầm ấm, vang xa mà không bị đục.”

Cụ Vinh ngừng lại một nhịp, ánh mắt sáng lên tia nhìn quả quyết:

“Khi gảy, chỉ ngón tay con Nết mới tạo nên âm sắc ấy. Nó có ngón nhấn kép độc môn ta dạy riêng: miết từ cung trầm vút lên cung bổng, nắn dây rung ba nhịp ngập ngừng trước khi buông chùng, tựa giọt sương mai trĩu nặng buông mình khỏi kẽ lá. Nốt đàn cuối cùng vẳng lại từ vách đá đêm nay… chính là ngón đàn ấy. Không thể sai được!”

Miên bàng hoàng, hai bàn tay vô thức siết chặt vạt áo chàm:

“Nhưng ông nội… chị Nết mất tích mười năm rồi. Chẳng lẽ hồn ma chị ấy trở về như lời đồn thổi?”