Chương 2: Trăm Lẻ Tám Nan Tre

Gió sông vẫn thổi từng cơn rát mặt qua bãi bồi ven sông Lục. Đứng nép bên hàng râm bụt nở hoa đỏ thắm, cụ Quách Tố Nhàn chớp nhẹ hàng mi bạc trắng, khẽ gật đầu một cái, ánh mắt từ bi tĩnh tại đón trọn luồng khí lạnh căm hờn từ người thanh niên mang gông gỗ lim phía xa. Cái gật đầu ấy không hề có vẻ né tránh, cũng chẳng vương chút nao núng của bậc tiền nhân trước cơn giông bão cũ dội về. Đoạn, cụ chống gậy gỗ đào, chậm rãi xoay người rảo bước trở vào khoảng sân gạch rợp nắng.

Mai nương vội vàng bước theo sau, hai tay đỡ lấy khuỷu tay cụ, giọng vẫn chưa hết thấp thỏm:

— Cụ cố, người nọ nhìn xưởng mình như muốn bốc lửa. Liệu có mang vạ đến chốn này không cụ?

Cụ Quách mỉm cười, vỗ nhẹ lên mu bàn tay thô ráp của đệ tử, giọng trầm ấm như tiếng chuông chùa sớm:

— Bão giông ngoài bến thì gió sông khắc cuốn đi, việc của xưởng mình là giữ cho lòng tre phẳng phiu, nồi hồ nếp không khê khét. Lại đây, già chỉ cho con nốt chỗ nan phôi này.

Hai người ngồi xuống bên chiếc ghế mây con nơi góc hiên. Cụ Quách nhặt lên thanh tre cật xanh bóng, đặt lưỡi dao vót nghiêng một góc chừng nửa phân, ngón tay cái thô ráp khẽ miết dọc theo gờ sắc:

— Tre làm quạt đại bản Bách Niên An Lạc là loại tre già ngâm bùn trọn ba tháng, thớ thịt đanh quánh nhưng đầu nan lại dễ xước. Phải vót nhẵn từng góc cạnh thế này, miết cho tròn như hạt lúa, lúc bồi giấy dó nhiều tầng mới không cắn rách mặt giấy. Nhớ kỹ, nan thẳng lòng mới ngay, đủ một trăm lẻ tám nan đặc ruột thì quạt mới vững vàng che rợp mát sân đình.

Mai nương chăm chú nhìn từng đường dao ngọt lịm của cụ Quách, khẽ dạ một tiếng rồi đỡ lấy thanh tre thứ hai, cẩn thận nắn nót từng nhát gọt.

Đúng lúc ấy, cánh cổng nứa lại bật mở rộn rã. Tiếng bước chân lon ton cùng tiếng cười trong trẻo phá tan bầu không khí trầm mặc. Bé Mộc Miên trạc tám tuổi, hai búi tóc củ hành lúc lắc theo nhịp chạy, trên tay bưng chiếc rổ tre con đựng mấy củ khoai mật luộc còn bốc khói cùng một vốc vụn tre phơi khô. Đôi má phúng phính của cô bé lấm lem một vệt tro bếp xám xịt.

— Cụ cố ơi! Mẹ con vừa luộc mấy củ khoai mật ngọt lịm bên bếp lò nấu hồ, bảo con mang ra biếu cụ ăn cho ấm bụng đây này!

Vừa chạy đến bậc thềm, con bé bỗng buông rổ tre xuống đất đánh cạch một tiếng, rồi thọc sâu bàn tay nhỏ vào túi áo chẽn, lôi ra một vật bằng gỗ xước xát, hớn hở chìa ra trước mặt cụ Quách:

— Cụ cố nhìn xem, lúc nãy con đi nhặt củi khô ở mé đường mòn gần bến sông, thấy cái này rơi vùi trong đám cỏ sam! Trên đó có vẽ con chim đẹp lắm cụ ạ!

Cụ Quách đưa tay đón lấy miếng gỗ nhỏ. Vật ấy chỉ dài chừng nửa ngón tay, mép gỗ đã nứt nẻ sau những va đập của chặng đường thiên lý, nhưng ở chính giữa vẫn hiện rõ nét khắc chìm tinh xảo hình đôi chim loan phượng uốn lượn chầu vầng nhật nguyệt. Đó chính là một mảnh thẻ bài thị vệ nội đình, mang dấu ấn đặc trưng của chi tộc Tiêu thị danh gia vọng tộc nơi kinh kỳ.

Bàn tay già nua của cụ khẽ siết lại, đầu ngón tay chạm vào từng đường rãnh khắc đã mòn vẹt. Ký ức bảy mươi năm trước như một bức màn sương phủ bất thần xé toạc tâm trí. Năm ấy, chốn cung cấm vàng son mà lạnh lẽo, phế hoàng hậu Tiêu thị từng kiêu hãnh ngự trên bảo tọa phượng hoàng, quyền khuynh triều dã; còn cụ chỉ là một thứ thiếp bé mọn chọn cách lánh xa tranh đoạt, tình nguyện xin một tờ văn khế xuất cung mang dấu triện son để tìm về bãi bồi hoang vu lập nghiệp. Biến loạn cung đình dập dờn như bọt nước, ngỡ đâu dòng họ hiển hách thuở nào nay lại rơi vào cảnh xiềng xích lưu đày, để rồi một hậu sinh Tiêu thị lại đem chiếc gông gỗ lim cùng ánh mắt hằn học tìm về trước cổng xưởng Diệp Lạc.

Cụ Quách khẽ thở dài một tiếng, cất mảnh thẻ bài vào sâu trong tay áo gấm cũ, xoa đầu bé Mộc Miên:

— Mộc Miên ngoan lắm. Miếng gỗ này để già giữ cho. Con bóc củ khoai mật chia cho cô Mai nương một nửa đi nhé.