Chương 18: Hương Lúa Ngậm Sữa

Ánh mắt người khách lạ nơi gốc đa đầu làng khẽ chạm vào ánh nhìn điềm tĩnh của cụ Vân Chiêu Khôi giữa sân đình rộn rã, rồi người ấy khẽ nghiêng mình, dắt con ngựa ô chậm rãi khuất sau rặng phi lao. Mối nguy nha môn tạm lùi, nhường chỗ cho những ngày cần lao nơi đồng bãi.

Thoắt cái, tuần trăng mới đã tròn vành vạnh. Gió nam non từ cửa Hàm Giang thổi về xua tan vẻ u ám sau bão dông. Cánh đồng một trăm mẫu của tổng Bạch Nham như vừa trút bỏ lớp phèn rỉ sắt ngàn năm để khoác lên màu áo mới. Từng khoảnh ruộng trải dài từ xóm Cồn Cát sang Đồng Phèn đồng loạt vươn mình bước vào kỳ trổ đòng ngậm sữa. Những bông lúa non no tròn uốn cong hình lưỡi liềm, trút bỏ lớp phấn hoa trắng li ti để ấp ủ từng giọt sữa gạo thanh ngọt. Đi giữa bờ mương, chỉ một cơn gió thoảng qua cũng đủ khiến hương lúa thơm ngát, ngào ngạt như nếp mới quyện lẫn vị mặn mòi của biển cả lan tỏa khắp ba thôn xóm.

Cụ Khôi xắn cao ống quần nâu sồng, bước men theo bờ mương xương cá. Cụ nâng niu một bông lúa non đang uốn câu. Hạt lúa lúc này còn mềm, bóp nhẹ là ứa dòng sữa trắng thơm phức. Cụ hiểu rõ đây là lúc cây lúa cần được bồi bổ; nếu đất thiếu chất hoặc phèn lạnh bốc ngược lên, hạt lúa sẽ lép lửng, cuống bông khô cháy.

Bên mé bờ, Trần Chấn cùng bác Ba Còng gánh từng thùng nước bổi mục sánh đặc lại gần. Chấn hồ hởi:

“Cụ ơi, nước bổi ủ bèo hoa dâu với rong rêu đã ngấu kỹ rồi. Nhưng tro vỏ sò tôi loãng tưới vào lúc này có sợ xót rễ non không cụ?”

Cụ Khôi mỉm cười, khuấy nhẹ vại nước vôi vỏ sò đã gạn trong vắt:

“Con chớ lo. Vỏ sò nung vôi mang chất ấm của lửa và vị biển. Khi gạn lấy nước trong hòa cùng nước bổi mục, tính gắt đã dịu đi, chỉ còn chất cứng cáp giúp vỏ trấu dày dặn, ngăn sâu bệnh và giữ cổ bông không gãy rạp. Nước bổi mục lại là sinh khí thanh mát nuôi rễ, giúp hạt sữa đông đặc thành hạt gạo mẩy tròn. Cứ theo mương mà tưới giặm, mượn con nước lớn đưa dưỡng chất ngấm vào từng gốc lúa.”

Bà con phấn khởi chia nhau từng gáo dừa tưới men theo bờ rãnh. Dòng nước mát lành thấm sâu vào đất tơi xốp, làm từng khóm lúa rung rinh như reo vui.

Xế chiều, khi hoàng hôn dát dải lụa đỏ lên sông Hàm Giang, người đàn ông trung niên mặc áo chàm dắt con ngựa ô hôm trước lại chậm rãi theo con đê tìm về xóm Cồn Cát. Dừng chân bên mé ruộng trước túp lều tranh của thím Hai Lành, người ấy buộc ngựa vào gốc phi lao rồi đứng ngắm nhìn vạt lúa xanh mướt đang ngậm sữa.

Dưới bóng rặng cây, bé Mận đang ngồi trên tảng đá tết chong chóng bằng cọng rơm khô. Thấy người lạ, cô bé ngước đôi mắt đen láy trong veo lên nhìn:

“Chú tìm ai thế ạ? Má cháu đang ngoài mương tưới bổi, còn ông nội Khôi đang đắp bờ đằng kia kìa.”

Người khách áo chàm mỉm cười hiền từ, ngồi xổm xuống trước mặt cô bé:

“Ta là khách buôn bè gỗ ghé qua sông, thấy đồng lúa trổ bông thơm quá nên dừng chân ngắm cảnh. Bé con ơi, ta nghe người ta bảo đất Bạch Nham xưa nay chỉ toàn phèn đỏ quạch, sao nay lúa lại tốt bời bời thế này?”

Bé Mận khoanh tay trước ngực, giọng trong veo ríu rít:

“Nhờ có ông nội Khôi đấy chú! Đất này ngày trước chua gắt, nước rỉ ra đỏ như máu trâu, cấy mạ xuống là thối rễ chết khô. Thế mà ông nội Khôi bảo gom vỏ sò ngoài cồn cát nung thành bột trắng, rải xuống mương thau rửa hết phèn độc. Ông còn dạy ủ bèo dâu làm bổi mục bón cho đất ăn no. Giờ thì chú ngửi xem, đồng thơm như có ai nấu xôi nếp ấy!”

Người khách chăm chú lắng nghe, khóe mắt ánh lên niềm thán phục. Người ấy khẽ xoa đầu bé Mận, ánh nhìn hướng về phía cụ già râu bạc đang rảo bước lên bờ đê.

Cụ Khôi rửa sạch bùn nơi bàn chân ở vũng nước đầu bờ, vắt chiếc khăn vải thô lên vai rồi bước tới. Nhìn người khách lạ, cụ khẽ chắp tay:

“Khách phương xa ghé xóm nghèo, chẳng hay có điều chi chỉ giáo?”