Chương 1: Vực Xoáy Vàm Cỏ Lau

Tiếng gõ dồn dập vào cánh liếp tre xé toạc buổi sớm chớm lạnh nơi bến thương cảng Sa Đéc. Cụ Ngọ Doãn Đăng dừng chén trà sen vừa đưa lên ngang môi trước ánh nhìn thảng thốt của người bạn trà đối diện, đôi mắt quắc thước khẽ nheo lại dưới hàng mày bạc như cước. Mùa nước nổi năm 1936 đem theo dòng phù sa đỏ quạch cuộn xiết dọc triền sông Tiền, gõ từng nhịp va đập rầm rì vào chân cầu tàu gỗ.

— Cụ Ngọ ơi! Chết rồi cụ ơi! Thằng Toàn… ghe bầu Thuận An chìm nghỉm dưới Vàm Cỏ Lau rồi!

Một người phu chài thở không ra hơi, hai bàn chân bết bùn non trượt dài trên thềm đất, giọng lạc đi giữa tiếng gió rít qua rặng bần. Chén trà men ngọc trên tay cụ Đăng vẫn phẳng lặng, không gợn lấy một giọt sóng sánh. Cụ chậm rãi thở ra theo phép điều tức dưỡng sinh, lồng ngực phập phồng êm ái nhưng ánh mắt đã ngưng đọng nét âu lo sâu thẳm. Bốn mươi thùng gốm men lam quý giá của lò họ Trần – mồ hôi, nước mắt và cả cơ nghiệp của thằng Toàn – vừa rời bến rạch Cái Sơn chiều qua, cớ sao lại đắm ngay giữa ban ngày ban mặt ở khúc sông quen thuộc?

Không chậm trễ nửa khắc, cụ Đăng với lấy chiếc gậy gỗ mun dựng bên cột nhà, bước những sải chân vững chãi hướng thẳng ra mé sông.

Dọc bến than, người buôn kẻ bán đã tụ tập thành từng đám đông nhốn nháo. Tiếng than khóc thảm thiết át cả tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn sà lan chở lúa. Trước mắt cụ Đăng, Phan Thị Lụa đang ngã quỵ trên lớp sỏi ướt át mé nước. Chiếc bụng mang thai tháng thứ sáu nhô cao sau làn áo bà ba đen ướt sũng phù sa, hai bàn tay gầy guộc của người đàn bà trẻ cào cấu vào bờ đất, đôi mắt sưng húp trũng sâu nhìn trân trân ra quãng sông mịt mù bọt trắng.

— Chồng con… anh Toàn ơi! Sao anh bỏ mẹ con em mà đi… Anh ơi là anh!

Tiếng nấc nghẹn ngào khiến mấy bà bạn hàng bông quanh đó cũng sụt sùi gạt nước mắt. Một người thợ chài đứng tuổi lắc đầu chép miệng, giọng thì thầm đầy kinh hãi:

— Đúng là chỗ miệng hùm hàm rồng. Nước tầng trên êm ả như gương mà đáy vụng Vàm Cỏ Lau lại sâu tới mười hai thước nước. Người ta đồn thuồng luồng đòi mạng chẳng sai đâu. Chiếc ghe to đùng chở nặng, vướng phải miệng xoáy thì có tài thánh cũng bị lôi tuột xuống đáy bùn!

Cụ Đăng bước tới gần, khẽ đặt bàn tay khô ấm lên bờ vai đang run bần bật của Lụa.

— Cháu Lụa, gượng dậy đi cháu. Giữ lấy hơi thở cho giọt máu trong dạ.

Lụa ngước nhìn cụ già trăm tám mươi lăm tuổi bằng ánh mắt cầu cứu tuyệt vọng, bờ môi thâm xì run rẩy:

— Cụ Bác… anh Toàn quen từng doi cát, gốc cây mé Vàm Cỏ Lau từ thuở nhỏ. Anh ấy không bao giờ cẩu thả… ghe vững như bàn thạch, sao lại chìm được hả cụ Bác?

— Cứ bình tâm. Nước sông sâu đến đâu, lẽ phải vẫn nổi lên mặt. — Cụ Đăng từ tốn nói, giọng trầm vang rành rẽ át đi những lời đồn thổi ma quái chung quanh.

Ánh mắt cụ quét qua mặt nước xa xa. Vàm Cỏ Lau là khúc ngã ba hiểm trở, nhưng với một tay lái điêu luyện chở gốm nặng dằn đáy như Toàn, việc lật ghe do sơ suất là điều cực kỳ phi lý. Huống chi, nếu chỉ là lốc xoáy tự nhiên, xác ghe và các thùng gỗ phải trôi dạt mảnh vỡ theo dòng chảy tầng mặt, đằng này chẳng có lấy một tấm ván mục dạt vào bờ.

Đúng lúc ấy, tiếng giày da nện cồm cộp trên cầu tàu gỗ cắt ngang bầu không khí u uất. Đám đông dạt ra hai bên, nhường lối cho một toán người ăn mặc sang trọng nhưng dáng điệu nghênh ngang.

Đi đầu là Hội đồng Trương Bá Kỳ. Gã bận bộ âu phục trắng muốt thẳng thớm, cổ thắt cà vạt lụa tím, thân hình phốp pháp lắc lư theo từng nhịp chống ba-toong bịt bạc. Ngón tay đeo chiếc nhẫn ngọc cẩm thạch to bản của gã ve vuốt chòm ria mép tỉa chuốt, đôi mắt ti hí quét nhìn bến sông với vẻ trịch thượng khinh khỉnh. Theo sau gã là đám tay chân hãng tàu Bá Kỳ Vận Tải, mặt mày bặm trợn, tay lăm lăm cặp da và sổ sách.