Chương 3: Chiếc Chén Da Chu Lươn

Nắng sớm rót những vệt vàng óng ả qua kẽ lá cau, rải đều lên khoảng sân gạch đỏ au của ngôi nhà cổ ba gian ven dòng sông Đáy. Gió đầu đông chớm lạnh lùa qua vườn cây, làm lay động những phiến lá trầu xanh mướt đang bám chặt vào thân cau thẳng tắp. Không gian tĩnh mịch miền quê chỉ xao động bởi tiếng chổi tre quét lá khô loẹt xoẹt và tiếng chim chuyền cành lích chích ngoài vườn.

Lê Thu Cúc khẽ đặt chiếc chổi tựa vào gốc mít, vén lọn tóc mai ra sau vành tai rồi rảo bước lên bậc thềm hiên nhà. Trên chiếc chõng tre mộc mạc đặt cạnh giàn trầu, bà cố Nguyễn Thị Như Nguyệt đã ngồi đó từ lúc sương sớm chưa tan. Năm nay cụ bà tròn chín mươi sáu tuổi, mái tóc hoa râm cắt ngắn gọn gàng, vóc người thanh mảnh trong tà áo bà ba bằng vải thô màu xám tro. Những nếp nhăn xếp lớp nơi đuôi mắt và vầng trán không làm mất đi nét phúc hậu, đoan trang của người thiếu nữ Hà thành xưa cũ.

"Bà cố ơi, sáng nay gió lạnh hơn hôm qua đấy ạ, để chắt lấy thêm chiếc khăn len quàng cho bà nhé," Thu Cúc cất giọng trong trẻo, ân cần bước lại gần chõng tre.

Bà Nguyệt ngước mắt nhìn đứa chắt ngoại, khóe môi khẽ nở nụ cười hiền từ:

"Khăn áo thế này là ấm rồi chắt à. Sớm mai được ngồi ngắm sương giăng trên mặt sông, uống chén trà mạn nóng hổi là người khoan khoái ngay thôi."

Trước mặt bà Nguyệt là một chiếc khay gỗ khảm ốc đã sờn mép. Bên cạnh ấm tích ủ trong giành giỏ lót rơm, bà Nguyệt đang cẩn trọng dùng chiếc kẹp tre gắp một chiếc chén gốm nhỏ, chậm rãi dội một dòng nước sôi trong veo từ chiếc ấm đồng để tráng chén. Đôi bàn tay tuy đồi mồi nhưng từng ngón tay thon thả vẫn giữ nguyên sự chuẩn mực, khéo léo.

Chiếc chén gốm ấy có nước men da chu lươn mộc mạc ngả màu cánh gián trầm ấm, thành chén hơi dày, vành miệng sứt một mảnh nhỏ chừng nửa hạt gạo. Suốt bao nhiêu năm tháng ấu thơ lớn lên bên bà cố, Thu Cúc đã quá quen thuộc với hình ảnh chiếc chén sứt này. Dù con cháu trong nhà có mua tặng bao nhiêu bộ ấm chén Bát Tràng tráng men ngọc lộng lẫy, bà Nguyệt vẫn chỉ dùng duy nhất chiếc chén men lươn sứt góc mỗi khi thưởng trà ban mai.

Thu Cúc ngồi xuống chiếc ghế đẩu đối diện, mở chiếc máy tính bảng cầm tay để kiểm tra hòm thư công việc. Nhưng tâm trí cô lúc này vẫn chưa nguôi hồi hộp sau phát hiện tình cờ vào tối muộn hôm qua.

Chiều muộn hôm qua, khi đang lướt mạng xã hội tìm kiếm tư liệu về các nghệ nhân dân gian, ngón tay Thu Cúc bỗng khựng lại trước một đoạn phim ngắn đang lan truyền với tốc độ chóng mặt. Trong đoạn phim, giữa gian nhà cổ rêu phong ngập tràn sắc khói ở ngõ phố Hàng Bút, một cụ ông râu tóc bạc như cước đang dùng đôi tay trần thoăn thoắt đảo từng nắm búp chè trên chiếc chảo gang đỏ lửa củi nhãn. Cụ ông ấy đã chín mươi chín tuổi, giọng nói trầm ấm mực thước, chậm rãi tâm sự về một lời hẹn ước dở dang trong đêm đông tản cư năm một chín bốn sáu.

Khoảnh khắc ống kính quay cận cảnh khay trà trắc mộc của cụ già phố cổ, trái tim Thu Cúc như muốn nhảy khỏi lồng ngực. Trên khay gỗ ấy, nằm lặng lẽ bên cạnh chiếc ấm đất nung, chính là một chiếc chén men da chu lươn màu cánh gián. Và ở mép vành chén, cũng có một vết sứt nhỏ nông nông hệt như chiếc chén của bà cố cô.

Không kìm được nỗi xúc động lạ lùng, ngay trong đêm, Thu Cúc đã gõ vội một dòng bình luận để lại dưới đoạn phim: "Bà cố tôi năm nay chín mươi sáu tuổi, sáng nào cũng ngồi bên giàn trầu ven sông Đáy uống trà mạn. Bà cố tôi cũng có một chiếc chén men lươn sứt góc hệt như chén cụ đang dùng trong đoạn phim."

Cả đêm ấy, Thu Cúc trằn trọc không sao ngủ trọn giấc. Những câu chuyện rời rạc mà bà cố từng kể lúc cô còn nhỏ bỗng ùa về kết nối lại thành từng mảnh ghép sống động.

"Bà cố uống ngụm trà cho ấm giọng nhé ạ," Thu Cúc đỡ lấy chén trà bà vừa rót, khẽ khàng đặt lại trước mặt cụ bà.

Nước trà mạn trong chén sóng sánh sắc xanh hanh vàng, thơm thoang thoảng mùi lá chè đồi trung du. Bà Nguyệt nâng chén bằng hai tay, ngón trỏ khẽ vuốt ve vết sứt nơi miệng gốm rồi nhấp từng ngụm nhỏ, đôi mắt xa xăm nhìn ra khoảng không ngoài bến sông.

Thu Cúc ngập ngừng một lát rồi ngồi xích lại gần hơn, giọng đong đầy vẻ thăm dò:

"Bà cố ơi, chiếc chén men lươn này... theo bà từ bao giờ thế ạ? Cháu thấy miệng chén bị mẻ một miếng nhỏ, sao bà không đổi sang chiếc chén khác lành lặn hơn?"