Chương 11: Thử thách lu sành cổ

Ngọn đèn dầu hột vịt tỏa ra thứ ánh sáng vàng vọt, chao nghiêng theo ngọn gió sông Châu Đốc vừa thốc qua kẽ ván. Dưới lớp vải điều đỏ thắm vừa được mở ra, cụ Lương nheo đôi mắt đục mờ, chầm chậm ghé sát mặt vào thân lu sành.

Đó là một vết nứt hình chữ chi hiểm hóc, xé toạc lớp men da lươn thâm trầm từ tận vành miệng, lượn lờ qua khúc eo phình rồi đâm thẳng xuống sát gờ đáy. Khoảng hở giữa hai bờ men rộng gần bằng nửa hạt tấm, mép sành sắc lẹm để lộ phần xương đất xám chì đã khô quắt qua hàng trăm năm sương gió. Cụ Lương đưa một đầu ngón tay khẳng khiu rà nhẹ dọc theo đường rạn, cảm nhận rõ rệt độ bấp bênh rợn người. Chiếc lu cổ như đang nín thở; chỉ cần một va chạm thô bạo hay một mũi khoan đặt chệch hướng, thớ sành già cỗi này sẽ lập tức nứt toác thành trăm mảnh vụn.

Sư thầy trụ trì chùa đầu xóm nhìn cụ Lương khẽ nhíu mày, nét mặt không giấu nổi vẻ ái ngại:

“Thưa cụ Cung, bần tăng biết cụ vừa trải qua cơn choáng mệt hồi chiều, sức khỏe hẳn còn hao tổn. Nhưng ngặt nỗi chiếc lu này là bảo vật từ thời nhà Nguyễn để lại nơi tam bảo, nếu để qua mùa nước nổi ẩm thấp, vệt rạn ngấm nước rồi nứt lìa thì chùa chẳng còn mặt mũi nào với tiền nhân. Ban chiều nghe bà con kể lại chuyện hai cậu Trọng và Nghĩa chung vai ghìm khạp, khoan gốm cứu nguy rất khéo, bần tăng tin rằng phúc ấm và ngón nghề của gia đình họ Cung vẫn tròn đầy như trăng rằm.”

Cụ Lương thu tay về, hai bàn tay run rẩy vì di chứng cơn đau khớp hồi chiều khẽ đan vào nhau trên đầu gối. Cụ ngước mắt nhìn bóng áo nâu sòng rồi quay sang nhìn hai đứa con trai đang đứng chết lặng bên mép bàn. Thằng Trọng còn nguyên vẻ bàng hoàng, hai bàn tay gầy guộc gánh nước thuê bấu chặt vào gấu áo vá. Thằng Nghĩa tựa nửa người vào cây nạng gỗ, ánh mắt căng thẳng ghim chặt vào từng đường uốn lượn của vết nứt.

“Đội ơn thầy đã đoái hoài tin tưởng cái nhà lá này,” cụ Lương từ tốn cất tiếng, giọng cụ trầm khàn nhưng rành rọt từng tiếng. “Đồ gốm thường thì dễ, chứ cái lu sành da lươn cổ này là giống gốm lò củi ngày xưa, xương đất nung già lửa đến mức đanh như gang thép nhưng ruột lại giòn như mảnh gương. Người thợ không thể cậy sức mà ấn mũi thép, cũng không thể kéo cung vội vàng. Muốn khoan được nó, tai phải lắng nghe tiếng rít sâu trong lòng đất, tay phải nương theo thớ gốm mà lựa chiều.”

Cụ quay sang Trọng và Nghĩa, ánh mắt già nua đượm vẻ nghiêm cẩn:

“Hai đứa lại đây. Trọng, kéo chiếc đôn gỗ mun lại sát mép bàn. Nghĩa, ngồi ghé mé bên này giữ thế thăng bằng cho chân lu.”

Nghe tiếng cha gọi, hai anh em vội vã bước tới. Nghĩa cẩn thận gác cây nạng gỗ vào vách ván, khập khiễng ngồi xuống chiếc ghế con, dùng bàn tay chai sần đỡ nhẹ lấy gờ đáy chiếc lu. Trọng bước tới bên kia, hai cánh tay rắn rỏi khẽ ôm vòng lấy eo lu, giữ cho món cổ vật không rung lắc.

Cụ Lương với tay lấy cần cung tre trên vách. Sợi dây da trâu bóng nhẫy ghì chặt lấy trục khoan thép sáng loáng. Cụ hít một hơi sâu, nén cơn nhức buốt đang âm ỉ nơi bả vai, cúi người xuống sát vành miệng lu để định cữ cho lỗ khoan đầu tiên. Vị trí này hiểm nhất, bởi thớ sành nơi vành miệng mỏng manh nhất, chỉ cần lệch một li là vết nứt sẽ chạy toác sang mạn bên kia.

Thế nhưng, vừa khi đầu mũi khoan thép chạm nhẹ vào lớp men nâu bóng, một cơn đau buốt nhói đột ngột giật bắn từ khớp vai phải chạy dọc xuống năm đầu ngón tay cụ Lương. Cánh tay khô đét như cành củi gãy của cụ bất giác co giật dữ dội. Cần cung tre chao đảo giật cục, mũi thép trượt nhẹ một vệt trắng mỏng trên bờ men, phát ra một tiếng “ken” rợn tóc gáy.

Cụ Lương tối sầm mặt mũi, cả thân hình lảo đảo chực ngã chúi về phía trước.

“Cha!” Trọng hốt hoảng kêu lên, vội vã đưa một cánh tay đỡ lấy ngực cha, tay kia vẫn ghì chặt lấy thân lu sành để không làm kinh động đến vết rạn.

Nghĩa cũng thót tim, nhổm người dậy, bờ vai run lên vì hoảng hốt: