Chương 6: Tráp Cũ Lòng Son

Bà Lan sững sờ đón lấy chiếc tráp gỗ trắc đen bóng. Chiếc tráp không lớn nhưng nặng trĩu trên đôi tay còn vương hương dầu tràm ấm nồng. Lớp xà cừ khảm tích cổ trên nắp ánh lên vệt ngũ sắc huyền ảo dưới nắng sớm, viền đồng chạm nổi hoa văn mây cuộn đã ngả màu thời gian. Bà ngước nhìn cụ Duật, đôi mắt đong đầy vẻ bỡ ngỡ, không dám tự tiện mở ra.

Cụ Duật nhìn sâu vào ánh mắt e ấp của người bạn đời, chòm râu bạc khẽ lay động. Cụ vươn tay, ngón tay gầy guộc nhưng vững chãi chạm vào chốt đồng nhỏ hình búp sen, nhẹ nhàng gạt sang một bên. Tiếng tách khô khốc vang lên giữa gian phòng tĩnh mịch.

Nắp tráp từ từ hé mở. Bên trong lót một tấm lụa đỏ đã phai màu sương gió. Nằm trang trọng phía trên là một chùm chìa khóa bằng đồng thau được xâu bằng sợi dây ngũ sắc tết tỉ mỉ, bên cạnh là một con dao tỉa thủy tiên cán ngà voi thanh mảnh, lưỡi thép mỏng manh sáng quắc như nước mùa thu. Dưới cùng, lấp ló sau mép lụa điều là một cuộn giấy xao động nét mực xưa, được cột chặt bằng dải lụa mềm.

Cụ Duật nâng chùm chìa khóa đồng lên, đặt gọn vào lòng bàn tay chai sần của bà Lan.

“Đây là chìa khóa mở tủ gỗ lim buồng trong, rương chứa văn tự nhà đất hiên trà và toàn bộ chút bạc vụn, tiền kẽm tích cóp trăm năm qua của tôi.” Giọng cụ Duật trầm lắng, từng lời thốt ra từ tốn nhưng nặng tựa ngàn cân. “Từ hôm nay, cơ ngơi ba gian Vọng Thủy này, từ luống rau ngoài sân đến hũ gạo dưới bếp, xin gửi gắm trọn vẹn nơi tay bà nó.”

Bà Lan run rẩy, toan rụt tay lại:

“Ông nhà… thứ quý giá thế này, thiếp phận góa bụa hèn mọn, sao dám nhận lấy gánh nặng to lớn nhường ấy…”

“Bà giữ lấy cho tôi.” Cụ Duật ôn tồn giữ chặt lấy bàn tay bà, ánh mắt kiên định không chút dao động. “Nếu đêm qua không có sự tháo vát và lòng nhân từ của bà, ba trăm củ giống thượng phẩm kia đã thành tro bụi, hiên trà này cũng chẳng còn giữ nổi thanh danh. Sản nghiệp này là của chung hai ta, bà không giữ thì ai giữ?”

Nói đoạn, cụ Duật với tay cầm lấy con dao tỉa cán ngà voi. Cụ nâng niu thân dao bóng nhẵn, ánh mắt xa xăm như nhìn thấu qua lớp bụi mờ của một thế kỷ:

“Con dao ngà này là kỷ vật sư phụ truyền lại cho tôi từ ngày lập nghiệp bên bến sông Đáy. Suốt một đời người, tôi xem nó như sinh mạng, chưa từng để lọt vào tay ai. Nay tôi trao lại cho bà, mong bà cùng tôi giữ gìn đạo nghệ gọt tỉa cành hoa, cùng chia ngọt sẻ bùi dưới mái hiên này.”

Bà Lan đón lấy con dao quý, đầu ngón tay cảm nhận sự mát lạnh nhưng mịn màng kỳ lạ của chuôi ngà voi cổ. Nước mắt bà rưng rưng nơi khóe mi. Một đời chìm nổi, chịu đủ cay đắng nhục nhằn ở họ tộc nhà chồng cũ, bà chỉ quen với roi vọt, khinh khi và những lời xua đuổi. Chưa từng có ai trao cho bà trọn vẹn sự tin cậy tôn nghiêm và che chở ấm áp đến nhường này.

Cụ Duật khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ, ngón tay cụ lướt qua mép cuộn giấy nằm lặng lẽ dưới đáy tráp. Ánh mắt cụ thoáng nét trầm mặc hoài niệm, nhưng phẳng lặng như mặt nước hồ thu, không một gợn sóng u buồn.

“Dưới đáy tráp này là bức họa vẽ người vợ thuở thiếu thời của tôi.” Cụ cất giọng chân thành, bộc bạch từng khúc mắc sâu kín nơi đáy lòng. “Bà ấy đoản mệnh, quy tiên từ khi tôi mới ngoài hai mươi tuổi. Gần một thế kỷ qua, tôi phong kín bức họa này nơi đáy tráp, cũng như đã khép chặt cõi lòng mình trong quạnh quẽ cô đơn. Nhưng bà Lan à, quá khứ dẫu sâu nặng cũng đã là chuyện của trăm năm trước. Nay trời thương cho tôi gặp bà lúc tuổi xế chiều, tôi giữ bức họa là để trọn nghĩa với người xưa, nhưng tấm lòng hiện tại và quãng đời còn lại này, tôi xin nguyện toàn tâm toàn ý chăm lo, chở che cho bà, không để bà phải chịu thêm một ngày tủi cực.”

Từng lời gan ruột của cụ Duật như dòng suối ấm tưới mát mảnh đất khô cằn nơi tâm can bà Lan. Những e ngại, mặc cảm bấy lâu trong lòng bà bỗng chốc tan biến như sương sớm gặp nắng mai. Bà nhìn người bạn đời trăm tuổi râu tóc bạc phơ trước mặt, cảm nhận rõ sự đàng hoàng, quang minh chính đại và tấm chân tình son sắt của bậc quân tử.

“Ông nhà…” Bà Lan nghẹn ngào, hai giọt lệ lăn dài trên gò má nhăn nheo phúc hậu. “Thiếp hiểu lòng ông. Có được lời vàng ngọc này của ông, dẫu ngày mai có phải cùng ông gánh nước, chịu gió sương bão táp, thiếp cũng cam lòng.”