Chương 19: Thí nghiệm trước công đường

Ba tiếng gõ khô khốc từ chiếc tẩu thạch nam của Chánh sứ Paul Mercier dội vào vách tường sảnh lớn Tòa Công sứ như nhát búa đanh thép khép lại đêm thẩm vấn căng thẳng. Đào Bá Hậu nghiến chặt quai hàm, tia nhìn độc địa lướt qua mặt Quỳ rồi gằn giọng đe dọa: “Cứ đợi đấy!” trước khi vung vạt áo the hậm hực quay gót, kéo theo đám nha lại rời đi trong màn sương buốt giá. Quỳ khẽ thở phào sau những khắc sinh tử. Cụ Hạc bước lại gần, đặt bàn tay ấm áp lên vai anh, căn dặn rằng lẽ phải chỉ đứng vững khi có số liệu thực nghiệm chuẩn xác nhất. Suốt quãng thời gian còn lại của đêm ấy, Quỳ cùng cụ Hạc và Lò Văn Khảm thức trắng tại góc xưởng cơ khí, tỉ mẩn kiểm tra từng đầu nối đồng thau, châm thêm dung dịch axit cho bình ắc-quy chì và hiệu chỉnh chiếc máy galvanometer thu nhỏ sẵn sàng cho buổi công đường.

Tám giờ sáng hôm sau. Màn sương muối vừa hé lộ những vệt nắng nhạt thì sân Tòa Công sứ Sơn La đã chật ních người. Hơn ba trăm đồng bào người Thái từ hang đá mỏm Đầu Rùa lục tục kéo xuống, vạt áo cóm viền chỉ màu xen lẫn khăn piêu rực rỡ, đứng chen vai cùng thợ thuyền, phu xe và tiểu thương thị xã. Tiếng bàn tán xôn xao lan khắp bốn bề. Trên bậc thềm đá, chiếc bàn dài phủ dạ xanh của Hội đồng phân xử hình sự bảo hộ đã dựng lên uy nghiêm. Paul Mercier vận âu phục dạ trắng phẳng phiu ngồi ở vị trí chủ tọa, bên cạnh là viên lục sự cùng toán hiến binh bồng súng đứng nghiêm trang.

Phía đối diện, Tuần phủ Đào Bá Hậu ngồi trên chiếc ghế bành bọc nỉ, vận áo the đen bóng loáng, đầu đội khăn xếp, bàn tay mập mạp đeo nhẫn ngọc bích không ngừng xòe gập chiếc quạt ngà voi nhằm che giấu nét bất an. Cạnh y là viên thầy cãi người bản xứ mặc áo thụng đen, tóc chải sáp láng mượt.

Khi viên lục sự đọc xong bản tóm tắt cáo trạng, thầy cãi của Đào Bá Hậu liền đứng phắt dậy, xua tay đãi bôi:

“Thưa ông Chánh sứ! Vụ hỏa hoạn tại kho muối rạng sáng qua hoàn toàn là rủi ro ngoài ý muốn! Mùa này hanh khô, gió mùa thốc mạnh qua khe đá, tàn lửa từ bếp sưởi của đám phu vô tình bén vào củi mục. Khói đen bốc lên chỉ do than củi cháy dở gặp sương lạnh ngưng tụ, trườn thấp men theo triền dốc là lẽ tự nhiên của không khí mùa đông. Phía bưu điện đem vài mảnh que đồng với chút xỉ tro ra hù dọa, thực chất là vu vạ cho quan Tuần phủ khả kính!”

Đào Bá Hậu đắc ý phe phẩy quạt ngà, cười khẩy phụ họa:

“Đúng thế! Khói củi nào chẳng là khói? Dân bản thấy cháy thì hoảng loạn, lại thêm mấy kẻ thợ máy bới lông tìm vết hòng lập công!”

Lời biện bạch tráo trở khiến đám đông đồng bào bản Mo ồ lên phẫn nộ. Lò Văn Khảm đứng sát cạnh Quỳ siết chặt đốc dao quắm, gân trán nổi hằn từng đường giận dữ.

Quỳ khẽ đẩy gọng kính đồi mồi lên sống mũi, nhìn sang cụ Hạc. Cụ già râu tóc bạc phơ mỉm cười gật đầu, ánh mắt đượm vẻ bao dung mà vững chãi. Được tiếp thêm dũng khí, Quỳ bước lên nửa bước, hướng về bàn chủ tọa dõng dạc:

“Thưa ông Chánh sứ! Người làm kỹ thuật thực nghiệm không tranh cãi bằng lời nói suông. Kính xin ông cho phép chúng tôi tiến hành một thực nghiệm vô tuyến ngay tại sân tòa này, để chính mắt Hội đồng và toàn thể bà con chứng kiến sự thật!”

Paul Mercier đặt tẩu thuốc xuống khay đồng, mắt xám nheo lại rồi gật đầu dứt khoát:

“Cho phép. Hãy chứng minh bằng số liệu vật chất.”

Được lệnh, Quỳ phối hợp cùng cụ Hạc nhanh chóng bày thiết bị ra giữa sân lát đá. Một chiếc bàn mộc được kê ngay ngắn. Quỳ cẩn trọng đặt chiếc máy đo galvanometer vỏ gỗ sồi lên bàn, xoay ốc vít cân chỉnh giọt nước để kim thép nằm ngay ngắn tại vạch số không. Tiếp đó, anh dựng bộ chấn tử định hướng gồm hai thanh đồng thau sáng loáng, nối liền cuộn cảm quấn dây bọc chỉ và cặp hai cực vào bình ắc-quy chì. Cách giàn chấn tử đúng ba sải tay, cụ Hạc đặt chiếc kiềng sắt nhỏ có lót đĩa gốm chịu nhiệt.

Toàn thể sân tòa nín thở theo dõi từng thao tác chuẩn xác của người thợ máy trẻ.

Quỳ rút một nhúm củi thông khô từ túi đồ nghề, đặt lên đĩa gốm rồi quẹt diêm châm lửa. Ngọn lửa bốc lên vàng rực, tỏa ra làn khói xám nhạt nhẹ bẫng bay thẳng lên trời cao.

“Xin quan tòa và quý vị quan sát kim đo!” Quỳ giơ tay chỉ vào mặt kính đồng hồ galvanometer.