Chương 12: Dưới mái ngói cổ miếu

Gió đêm ngoài cửa tây thổi lồng lộng qua rặng lau sậy, mang theo hơi nước ngai ngái phả vào khoang thuyền nan đang rẽ sóng. Khang Triệu Nghị vững tay ghì mái chèo, điều hòa từng nhịp thở êm ái để giữ con thuyền lướt sát vào bờ lau rậm rạp, tránh ánh mắt tuần tra từ những điếm canh phía xa. Lưng áo cụ vẫn còn vương mùi khói khét của vụ hỏa hoạn vừa xảy ra nơi xưởng cũ.

"Thầy, phía trước là bến vắng rồi." Hữu Cung ghìm giọng, một tay vịn mạn thuyền, tay kia ôm khư khư chiếc chậu tôi đồng bọc trong lớp vải bố thô. Vết bỏng nhẹ nơi bả vai chàng tấy đỏ dưới làn áo rách tơi tả, nhưng ánh mắt chàng vẫn sáng quắc, căng ra quan sát bốn bề u tịch.

Mũi thuyền khẽ chạm vào dải đất phù sa mềm nhũn ven bờ đê sông Tô Lịch. Khang lão nhanh nhẹn thu dầm, bước lên triền cỏ ẩm ướt rồi đưa tay đỡ lấy bọc xỉ kẽm từ tay người đệ tử. Sau khi kéo con thuyền nan giấu sâu vào hốc sậy rậm, hai thầy trò men theo lối mòn cỏ dại mọc lút đầu gối, hướng thẳng về phía ngôi miếu hoang nép mình dưới bóng cây đa cổ thụ.

Mái ngói rêu phong của ngôi miếu chìm trong bóng tối dày đặc của giờ Tý. Tường vôi chung quanh đã bong tróc từng mảng lớn, để lộ những hàng gạch vồ xám xịt lỗ chỗ vết tích thời gian. Cụ khẽ đẩy cánh cửa gỗ mục nát, tiếng kẽo kẹt khe khẽ tan biến vào tiếng côn trùng rỉ rả ngoài đồng bãi.

Bên trong gian hậu điện, bệ đá thờ xưa kia nay đã phủ một lớp bụi mờ, nhưng nhờ bốn bức tường gạch che chắn kín gió nên không khí khô ráo lạ thường. Khang Triệu Nghị đặt bọc quặng tang vật lên góc bệ đá, quay sang bảo người học trò:

"Chúng ta không có nhiều khắc giờ. Trịnh Hoài Lương phóng hỏa không thấy xác ắt sẽ lùng sục khắp nội thành. Mau dọn sạch khoảng đất nén này, dựng tạm một bễ lò dã chiến."

Hữu Cung dạ ran, lập tức xắn tay áo bắt tay vào việc. Chàng gom những viên gạch vỡ vương vãi quanh chân cột, nhào trộn với lớp đất sét ẩm lấy ngoài bờ hào sau miếu để đắp thành một miệng lò tròn cao chừng hai gang tay. Khang Triệu Nghị lấy ra số than nghiến khô ráo vốn được bọc cẩn thận trong túi da mang theo từ khoang thuyền. Loại than này khi cháy tỏa nhiệt lượng cực lớn, đỏ rực như mắt cọp nhưng tuyệt nhiên không bốc khói đen hay nổ lách tách, vừa bảo đảm độ nóng chuẩn xác cho việc luyện kim, vừa tránh đánh động lính tuần tra.

Cụ dùng thanh sắt cời đều đáy lò, tạo khe hút gió rồi nhóm lửa. Chỉ sau vài tuần trà cặm cụi, ngọn lửa ngún từ những mẩu bùi nhùi đã bén vào từng thỏi than nghiến, tỏa ra ánh hồng ấm áp xua tan sự lạnh lẽo u tịch của gian miếu cổ.

Khang Triệu Nghị đặt chiếc chậu tôi đồng gia bảo lên phiến đá phẳng ngay cạnh bễ. Cụ ngắm nhìn lớp đồng đen đanh chắc trải qua bao năm tháng của chiếc chậu, ánh mắt bách niên đượm vẻ suy tư:

"Hữu Cung, con nhìn xem. Chiếc chậu này đúc bằng đồng đen thuần chất từ thời tiền triều, ngâm bao nhiêu tuần nước vôi tôi vẫn giữ nguyên sắc xanh bóng, không hề rỉ mọt."

Hữu Cung vừa cẩn thận thổi bễ thụt tay, vừa lắng nghe từng lời của sư phụ:

"Thưa thầy, vì sao nước vôi tôi lại phân biệt được quặng bẩn với đồng đỏ?"

Khang lão nhìn ngọn lửa than đang chuyển dần sang màu hồng tía, từ tốn giảng giải:

"Nước vôi tôi trong vắt có tánh bình hòa, gột rửa uế tạp rất mạnh. Đồng đỏ là kim loại thuần chất, gặp lửa chỉ thêm đỏ thắm, khi ngâm vào nước vôi tôi sẽ lập tức co mình định hình, lắng xuống đáy như tảng đá kiên cố, tuyệt nhiên không làm vẩn đục lòng nước. Nhưng xỉ kẽm và chì phế phẩm thì lại mềm xốp, pha tạp chất bẩn. Khi nung đỏ gặp nước vôi tôi, chúng sẽ sôi trào sủi bọt, kết thành màng váng xám xịt nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Đó chính là phép mượn thanh lọc đục của cổ nhân."

Cụ ngừng lại một thoáng, ánh mắt dừng trên gương mặt lấm lem tro than của người đệ tử trẻ:

"Luyện kim cũng như tu dưỡng phẩm cách. Kẻ mưu toan làm giàu bằng bổng lộc phi nghĩa, bòn rút mồ hôi nước mắt của dân như Trịnh Hoài Lương, dẫu khoác cẩm bào thêu chỉ bạc thì trong lòng cũng chỉ toàn xỉ bẩn mục ruỗng. Người thợ bách nghệ chúng ta cả đời quai búa bên lò than đỏ, tay dính bùn đất nhưng giữ được lòng ngay thẳng thì vĩnh viễn trong sạch tựa thỏi đồng đỏ nguyên chất."