Chương 13: Lửa nghề thử thách buổi giao thời

Đứng tựa bên bậu cửa gian bếp nhỏ, Thúy Nga nhìn qua làn khói lam chiều bảng lảng. Dưới ánh hoàng hôn nhập nhoạng của ngày đông ảm đạm, bóng dáng cao lớn của Trọng Hưng vẫn lặng lẽ đứng bên giàn cung bật bông. Bàn tay thô ráp của anh siết chặt lấy cánh cung gỗ dẻo, ánh mắt đăm chiêu nhìn những nong gòn trắng muốt phơi giữa sân gạch. Cái rét đông bắc thốc qua từng kẽ liếp khiến bờ vai anh khẽ run lên, nhưng dáng đứng ấy vẫn sừng sững như một bờ thành vững chãi. Lòng Nga chợt thắt lại niềm xót xa khôn nguôi; nàng hiểu rõ người chồng mộc mạc của mình đang trĩu nặng âu lo trước làn sóng hàng công nghiệp giá rẻ ngoài chợ huyện.

Chỉ qua vài ngày ngắn ngủi, nhịp sống quanh bến sông Lam đã bắt đầu chao đảo. Những chuyến xe tải chở đệm mút xốp công nghiệp nhuộm vàng rực góc chợ huyện Nam Đan như một mồi lửa châm vào lòng người. Mấy xưởng bật bông nhỏ lẻ ven bãi bồi rục rịch chuyển hướng. Có nhà vội vã tháo dây cung, xếp vồ gỗ vào xó để quẩy đòn gánh theo thuyền buôn chuyến; lại có kẻ học đòi thói gian dối, lén lút thu mua những bao mút xốp vụn xén dở từ xưởng máy đem về xé nhỏ, độn vào giữa lớp bông gòn mỏng manh rồi bọc vải hoa lòe loẹt bán phá giá. Tiếng dây cung bật bông rộn rã từng nuôi sống bao đời dân ven sông bỗng chốc thưa thớt, ngập ngừng như nhịp thở của người hụt hơi.

Sớm hôm ấy, sương muối giăng mờ mịt trên những rặng tre ngà ven bến đò. Nga vừa dọn dẹp xong cơi trầu đồng thau và bưng ấm chè xanh ủ rơm ra gian chái thì nghe tiếng bước chân lẹp xẹp ngoài ngõ. Bác Đạt, một thợ bật bông thâm niên ở xóm bãi dưới, khoác manh áo tơi lá bước vào.

Nhìn đống bông gòn hảo hạng trắng tinh đang nằm gọn gàng bên mâm ép gỗ lim, bác Đạt tặc lưỡi, ghé sát vào chiếc bàn tre nơi ông Cảnh và Hưng đang ngồi, cất giọng thì thào:

“Bác Cảnh này, thằng Hưng này, người thức thời mới mong sống sót qua buổi mở cửa này chứ! Ngoài phố huyện người ta tranh nhau mua đệm mút xốp nhẹ bẫng, giá chưa bằng một nửa đệm gòn. Hai bác cháu ôm khư khư giàn cung với bảy cân gòn già làm chi cho hao công tổn sức? Nghe tôi, nhập dăm tạ mút xốp vụn xén dở về độn vào ruột đệm, chỉ cần phủ lớp gòn mỏng bên ngoài rồi bọc vải phin nõn lại. Vừa nhẹ tay, vừa bán rẻ bằng nửa mà tiền lời bỏ túi gấp đôi! Khách họ chỉ nhìn bề ngoài thôi, ai rạch ruột ra mà soi?”

Nga dừng tay rót nước, trái tim nàng đập thình thịch trước lời khuyên đầy toan tính. Nàng ngước nhìn chồng và ông nội.

Ông Cảnh chậm rãi đặt tẩu thuốc mộc xuống cơi trầu, gương mặt quắc thước nghiêm nghị hẳn lại. Đôi mắt già nua của người thợ già sáng quắc, giọng ông trầm ấm mà đanh thép:

“Nhà họ Bì này ba đời sống nhờ hạt phù sa bãi bồi, ăn hạt gòn hạt tấm của đất trời sông Lam. Người ta cưới vợ gả chồng, gom góp cả năm mới sắm được tấm đệm cưới để mong ấm êm một đời. Bán chiếc đệm là gửi gắm cả cái tâm, cái phúc của người thợ vào giấc ngủ đôi lứa. Độn thứ mút xốp rỗng toác, bốc mùi hôi hám ấy vào ruột đệm khác nào lừa gạt bà con, tự tay bẻ gãy chữ tín tổ tiên để lại? Thứ tiền kiếm bằng sự gian dối ấy, nhà này quyết không màng!”

Trọng Hưng đứng bật dậy bên cạnh ông nội, đôi bàn tay to bản nắm chặt, giọng nói mộc mạc vang lên dõng dạc:

“Bác Đạt ạ, cháu với nhà cháu đã cùng chung một lòng. Dẫu xưởng có ít khách, cháu cũng chỉ làm đệm gòn thật, giữ trọn từng múi bông sạch sẽ cho bà con. Đánh mất chữ tín thì chẳng còn mặt mũi nào cầm lấy cánh cung nữa.”

Bác Đạt sượng sùng nhìn hai ông cháu, tặc lưỡi buông một tiếng thở dài ngao ngán rồi lủi thủi quẩy nón ra về. Gian xưởng lại trở về với sự tĩnh mịch, chỉ còn tiếng gió đông bắc rít từng hồi ngoài rào dâm bụt.

Nhìn theo bóng người thợ cũ khuất sau rặng tre, ông Cảnh quay lại nhìn đôi vợ chồng trẻ. Nét mặt ông giãn ra, ánh lên niềm tự hào đôn hậu. Ông khẽ vẫy tay:

“Hai đứa theo ông vào đây.”

Ông Cảnh dẫn Hưng và Nga đi sâu vào gian kho cổ nằm sau chái nhà ba gian. Cánh cửa gỗ lim nặng nề mở ra, phả vào khứu giác một mùi thơm ngai ngái, nồng đượm của nắng hanh và hương gòn thuần khiết được tích tụ qua năm tháng. Trong gian phòng ấm sực, những sọt tre đan chứa đầy những múi gòn trắng muốt, bồng bềnh như mây trời.

Ông Cảnh cúi xuống, bốc một vốc bông gòn đưa cho Nga và Hưng sờ thử, cất giọng truyền dạy từng lời gan ruột:

“Lửa thử vàng, gian nan thử lòng người thợ. Muốn giữ được nghề buổi giao thời, các cháu phải nắm lấy cái gốc rễ sâu nhất. Đệm gòn bền muôn đời là nhờ ba bí quyết gia truyền này. Thứ nhất là khâu chọn bông: phải là gòn già nứt vỏ tự nhiên trên cây cổ thụ, ngậm kiệt nắng hanh đầu đông thì thớ sợi mới dẻo dai, không bao giờ bết dính.”

Nói đoạn, ông bước tới chiếc mâm ép gỗ lim nhỏ đặt trong góc kho, cầm lấy chiếc bàn cào gỗ lim nhẵn bóng. Đôi bàn tay già nua nhưng chuẩn xác, nhịp nhàng thao tác: