Chương 16: Hiệu Chỉnh Sắc Sai

Khiêm khẽ chớp mắt, ngón tay run rẩy chạm vào vành ống trượt phía đuôi kính để xoay nhẹ thêm nửa vòng. Đốm sáng đỉnh tháp chuông nơi triền đê xa xăm vẫn không hề gom lại. Thay vì một chóp nhọn sắc nét giữa nền trời sẫm tối, quang cảnh hiện ra trước đồng tử cậu nhòe nhoẹt như thể bị phủ một lớp màng nước đùng đục, chung quanh viền tím ngắt và loang lổ đủ bảy sắc cầu vồng kỳ dị.

“Sao thế Khiêm?” Hoàng sốt ruột ghé sát mặt, hai tay chống lên cạnh bàn gỗ. “Nhìn rõ cây thánh giá trên nóc chuông chưa?”

Khiêm lùi lại nửa bước, lồng ngực thắt lại trong nỗi hụt hẫng. Cậu khẽ lắc đầu, nhường chỗ bên thị kính:

“Cậu nhìn thử xem…”

Hoàng hấp tấp cúi xuống nheo mắt nhìn qua lỗ thị kính nhỏ xíu. Chỉ vài giây sau, cậu bạn bật ngửa người ra sau, mặt méo xệch:

“Ối trời đất ơi! Sao nhòe nhoẹt như ai bôi mỡ vào mắt thế này? Bảy sắc cầu vồng lòe loẹt khắp nơi, chẳng thấy hình khối gì cả!”

Nam và Linh vội vã bước lại gần. Nam ghé mắt vào ống ngắm chừng mười giây rồi ngẩng lên, hai hàng lông mày nhíu chặt lại sau gọng kính đen:

“Hình ảnh bị méo gối ở rìa, tâm sáng bị tán sắc cực kỳ nghiêm trọng. Đây là hiện tượng quang sai hình cầu và sắc sai kinh điển của thấu kính hội tụ đơn.” Giọng Nam chùng hẳn xuống, thoáng chút âu lo hiếm thấy. “Hôm nay đã là ngày mười một tháng mười hai rồi. Chỉ còn đúng ba ngày nữa là đến đêm mưa sao băng Song Tử, mà đầu tuần tới Ban Giám hiệu lại niêm phong căn gác xép. Nếu ống kính mờ tịt thế này, chúng mình lấy gì để chứng minh với thầy cô?”

Căn gác xép bỗng chìm vào khoảng lặng đặc quánh. Gió đêm từ triền đê sông Đáy lùa qua ô cửa vòm rêu phong rít lên từng hồi buốt giá. Chiếc chân đế bằng gỗ thông và bản lề sắt vừa dựng xong đứng sừng sững giữa phòng, nhưng linh hồn của chiếc kính thiên văn lại dường như đang vụn vỡ.

Đúng lúc ấy, tiếng kẽo kẹt quen thuộc vang lên dưới chân cầu thang gỗ. Thầy Tùng xuất hiện ở ngưỡng cửa, chiếc áo khoác gió sờn màu còn vương mùi sương lạnh. Ánh mắt thầy lướt qua vẻ mặt ủ rũ của bốn đứa trẻ rồi dừng lại bên thân ống PVC phi 60 mm.

“Kính cơ khí lắp rất vững,” thầy Tùng mỉm cười ấm áp, bước tới vỗ nhẹ vai Khiêm. “Sao mặt mũi mấy đứa lại ỉu xìu như bánh đa nhúng nước thế kia?”

“Thưa thầy… kính bị hỏng rồi ạ,” Linh ngập ngừng đưa cuốn sổ ghi chép cho thầy, giọng rơm rớm. “Đốm sáng bị nhòe viền tím, bảy sắc cầu vồng loang ra không thể nào nhìn rõ được gì.”

Thầy Tùng khẽ gật đầu, cúi xuống ghé mắt vào thị kính kiểm tra chừng nửa phút. Thầy đứng thẳng dậy, tháo cặp kính lão xuống lau vào vạt áo, ánh mắt toát lên vẻ điềm tĩnh của một người từng trải:

“Không phải hỏng đâu. Khi mài một thấu kính đơn từ đáy bình thủy tinh, độ cong ở rìa kính luôn khúc xạ các chùm ánh sáng màu đỏ, xanh, tím hội tụ ở các điểm khác nhau dọc theo trục quang học. Đó gọi là hiện tượng tán sắc. Đồng thời, các tia sáng đi qua rìa ngoài thấu kính cũng bị bẻ cong gắt hơn các tia đi qua gần tâm, gây ra quang sai hình cầu.”

Khiêm ngẩng phắt dậy, đôi mắt mệt mỏi chợt lóe lên tia hy vọng:

“Bố em từng ghi trong sổ tay rằng phải ghép thêm một thấu kính phân kỳ bằng thủy tinh flint để bù trừ màu sắc… Nhưng chúng em không có loại phôi kính đó, thầy ơi.”

“Đó là giải pháp thấu kính tiêu sắc hoàn hảo,” thầy Tùng gật gù, ngón tay trỏ khẽ gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ mục. “Nhưng trong điều kiện chế tạo thủ công gấp gáp, các em vẫn còn một cách kinh điển mà những nhà thiên văn học cổ xưa từng dùng: khoét một màn chắn sáng khẩu độ ở đầu vật kính.”

“Màn chắn sáng ạ?” Nam buột miệng hỏi dồn, đôi mắt sáng rực sau tròng kính cận.

“Đúng vậy,” thầy Tùng kiên nhẫn giải thích. “Các em dùng một tấm bìa cứng màu đen tuyền, khoét một lỗ tròn đồng tâm có đường kính nhỏ hơn đường kính thấu kính, khoảng bốn mươi đến bốn mươi lăm mi-li-mét rồi ốp chặt phía trước vật kính. Chiếc màn chắn này sẽ chặn đứng toàn bộ các chùm tia sáng đi qua vùng rìa gồ ghề bị lỗi quang sai, chỉ cho chùm tia chuẩn xác ở vùng tâm đi qua. Tuy ánh sáng thu vào sẽ giảm bớt một chút độ sáng, nhưng bù lại, sắc sai sẽ giảm đi rõ rệt, hình ảnh gom lại sẽ cực kỳ sắc nét.”

Lời dặn của thầy như một ngọn đèn thắp sáng màn đêm u tối trong căn gác.