Chương 14: Tri Âm Nơi Đất Khách

Tiếng thở dài thảng thốt của người khách ngoại quốc rơi vào khoảng lặng hoàng hôn nơi hiên nhà số hai mươi tám phố Hàng Lược. Cụ Cảnh Thuần Đức khẽ ngước mắt lên từ chiếc bàn thợ gỗ nghiến. Dưới ánh tà dương đang rọi xiên qua khuôn cửa lim, cụ nhận ra người đàn ông vóc dáng cao lớn mặc bộ âu phục dạ xám đang đứng sững trước bậc thềm đá xanh. Đôi mắt người khách xanh biếc như nước hồ mùa thu, mở lớn đầy kinh ngạc khi nhìn vào khay gỗ trắc đặt phôi sừng trâu mộng đực.

Người đàn ông khẽ cất chiếc mũ phớt trên đầu xuống, tay ôm trước ngực rồi cúi mình chào theo cung cách trang nhã của người phương Tây. Bằng giọng tiếng An Nam lơ lớ nhưng phát âm chuẩn xác, tròn vành rõ chữ, ông ta từ tốn thưa: — Xin thứ lỗi cho sự đường đột của tôi lúc chiều tà. Tôi tên là Maurice Laurent, một nhà giám định mỹ thuật vừa từ Paris sang Hà Nội. Suốt mấy tuần qua, tôi lặn lội khắp các phường hạt xứ này chỉ để tìm kiếm những tinh hoa thủ công truyền thống đích thực, song đến tận hôm nay mới được tận mắt chiêm ngưỡng một báu vật kỳ diệu nhường này.

Cụ Đức điềm đạm buông thanh dũa sắt, đứng dậy chỉnh lại vạt áo the thâm. Cụ nhận ra trong đôi mắt người khách không có nét kiêu kỳ của kẻ thực dân quyền thế, mà chỉ đọng lại vẻ say mê thuần khiết của một bậc tri âm mộ điệu cái đẹp. Cụ mỉm cười đôn hậu, đưa tay hướng về phía khoảng sân trong: — Hóa ra là ông Maurice từ phương trời xa xôi ghé chơi. Khách quý tìm đến vì lòng yêu nghề mọn của xứ này thì xưởng nhỏ chẳng dám chối từ. Hoàng hôn buông gió lạnh rồi, mời ông vào chõng tre bên giếng trời xơi chén trà ấm.

Khi Maurice bước qua ngưỡng cửa, cụ bà Ngọc Trâm từ gian buồng trong cũng khoan thai bước ra. Mái tóc dài bạc trắng mềm như mây trời của cụ bà được búi gọn sau gáy bằng chiếc trâm trúc mộc mạc, toát lên nét đài các, dịu hiền của người con gái phố cổ thuở nào. Trên tay cụ bà là chiếc khay đồng nhỏ bày ấm trà sen mới ủ và đĩa kẹo vừng vàng óng thơm phức.

Thấy vợ bước đến gần bậc cửa bước ra chõng tre, cụ Đức liền nhanh nhẹn rảo bước lại đón lấy chiếc khay, đỡ nhẹ lấy khuỷu tay cụ bà với cử chỉ ân cần, nâng niu đã thành thói quen suốt bảy mươi lăm năm: — Mình cứ để tôi bưng cho, kẻo bậc cửa cao lại vấp.

Cụ Trâm ngước nhìn chồng, ánh mắt lấp lánh nụ cười ấm áp: — Tôi nghe tiếng khách quý ghé thăm, ấm trà sen ướp sương sớm với búp hoa thơm vừa ủ hãy còn đượm khói, mang ra thết đãi ông khách phương xa chút phong vị Hà thành.

Maurice đứng bên mép chõng tre, đưa mắt nhìn đôi vợ chồng già đầu bạc rồi khẽ cúi đầu tạ ơn. Khi ngồi xuống chiếc ghế mây, người khách Pháp ngắm nhìn giàn phong lan lay động trên giếng trời, lắng nghe tiếng cá vàng quẫy đuôi trong bể cạn rêu phong. Ông nâng chén sứ hoa lam nhấp một ngụm trà sen, nhắm mắt tận hưởng hương hoa thanh khiết rồi cất giọng trầm trồ: — Ngôi nhà của cụ Cảnh yên bình tựa như một góc cõi tiên nép mình giữa trần thế. Mấy bữa nay, tôi dạo quanh chợ Đồng Xuân và các phố buôn tấp nập, đi đến đâu cũng chỉ thấy người ta xúm quanh những sạp hàng bày la liệt thứ lược nhựa sặc sỡ, bóng bẩy mà vô hồn. Những món đồ đúc hàng loạt ấy lạnh ngắt, chẳng hề có chút sinh khí nào của bàn tay con người. Lòng tôi đã trĩu nặng thất vọng vì ngỡ nét đẹp bách nghệ nơi kinh kỳ này đã bị trào lưu xô bồ cuốn phăng đi mất.