Chương 4: Đào Lại Chum Cũ

Đêm tàn dần trên xóm Bến Vôi, sương sớm buông bảng lảng trên những tàu lá chuối còn đọng nước. Cụ Ý đứng lặng bên mô đất góc vườn suốt nửa canh năm, đầu gậy tre cắm sâu xuống lớp mùn ẩm lạnh. Mãi đến khi tiếng gà gáy eo óc rộ lên từ bãi sông, xua tan màn sương đục, cụ mới xoay người chống gậy bước thẳng vào gian nhà chính.

Tiếng then cài kẽo kẹt vang lên giữa sớm mai tĩnh mịch. Cụ Ý dừng trước tấm phản nứa, gõ mạnh gậy xuống nền đất nện:

“Anh Triệu, thằng Hưng! Dậy ngay! Vác cuốc xẻng ra sau vườn cho tao!”

Hai người con trai giật mình choàng tỉnh, mắt nhắm mắt mở lật đật bật dậy. Thẩm Văn Triệu luống cuống vơ lấy chiếc áo tơi rách, miệng dạ ran rụt rè. Thẩm Văn Hưng khẽ nhăn mặt vì bắp tay trái vừa mới đắp thuốc còn đau nhức, nhưng thấy nét mặt nghiêm nghị của mẹ, anh vội vàng quấn lại mảnh vải rách rồi bước nhanh ra chái bếp lôi đôi xẻng cùn cùng chiếc cuốc chim han gỉ.

Dưới sự chỉ dẫn dứt khoát của cụ Ý, ba mẹ con men theo bờ rào gai tiến vào góc rậm rạp nhất sau vườn chuối hột. Dưới gốc mít già cỗi bám đầy rêu xanh, một mô đất sét xốp phủ kín lá khô hiện ra lờ mờ trong làn sương sớm.

Cụ Ý đưa đầu gậy chỉ thẳng vào tâm gò đất, cất giọng sang sảng:

“Đào ngay chỗ này! Nhẹ tay thôi, chạm phải vật cứng thì dùng xẻng hớt đất xung quanh, cấm đứa nào được bổ bừa bãi!”

Thẩm Văn Triệu ngơ ngác chớp mắt:

“Bẩm mẹ… đào chỗ này để làm gì ạ? Đất này sỏi đá với rễ chuối chằng chịt, từ xưa có trồng trọt được gì đâu…”

“Bảo đào thì cứ đào, lắm lời làm gì!” Cụ Ý trừng mắt, hàng lông mày bạc nhíu lại khiến Triệu lập tức ngậm miệng, cắm cúi xắn xẻng xuống.

Thẩm Văn Hưng ghé vai dùng chiếc cuốc chim bẩy từng tảng rễ chuối đan dày như mắt lưới. Hai người đàn ông hì hục đào khoét, đất sét ẩm ướt bắn lên ống quần nâu lấm lem. Hơi thở hổn hển hòa vào tiếng cuốc xẻng va vào sỏi đá lạo xạo. Đào sâu chừng hai gang tay, lưỡi xẻng của Thẩm Văn Triệu bỗng chạm phải một mảng cứng ngắc kèm theo tiếng “coong” trầm đục.

“Dừng tay!” Cụ Ý quát khẽ, bước vội tới mép hố.

Hai anh em gạt vội lớp đất bùn dính dấp sang hai bên. Sau lớp đất sét dẻo quánh, một bờ vai chum sành màu da lươn bóng loáng, nhẵn mịn dần dần lộ ra dưới ánh bình minh vừa rạng. Chiếc chum có miệng loe rộng, thân phình tròn vững chãi, nửa thân dưới được chôn chặt trong lòng đất cát ẩm ướt suốt bao năm tháng mà không hề sứt mẻ một vết nào.

Thẩm Văn Triệu trố mắt, đánh rơi cả chiếc xẻng xuống đất:

“Mẹ… chiếc chum này… chẳng lẽ là…”

“Phải! Chiếc chum này chôn xuống từ ngày cha chúng mày vừa dựng xong căn nhà ngói ba gian.” Giọng cụ Ý chùng xuống, ánh mắt xa xăm nhớ lại bóng hình người chồng quá cố phong sương nơi bến bãi. “Ba mươi năm nay, tao ngỡ cả đời này sẽ mang nó theo xuống mồ. Nhưng cơ nghiệp nhà họ Thẩm đến bước này, không thể giấu giếm thêm nữa.”

Cụ Ý quỳ một gối xuống lớp cỏ ẩm, rút từ thắt lưng ra con dao nhíp gỉ sét. Bằng đôi bàn tay nhăn nheo nhưng chuẩn xác lạ thường, cụ cẩn thận cạy từng mảng sáp ong trộn trấu dày cộp đang niêm phong chặt chẽ quanh cổ chiếc nắp đất nung. Lớp sáp phong kín bung ra thành từng mảng giòn tan. Cụ hít một hơi thật sâu rồi nhấc bổng chiếc nắp đất lên.

Một luồng hơi mát lạnh, thơm ngát lập tức bốc lên ngào ngạt, lan tỏa khắp góc vườn chuối. Đó không phải thứ mùi chua xộc lên mũi gay gắt của rượu chua hay bỗng ủ hỏng ngoài chợ, mà là hương chua thanh tao, dịu ngọt, phảng phất hương chuối ngự chín rục cùng mùi thơm the ấm của rễ tranh và lá tràm hương lâu năm được ủ kín.