Chương 17: Nắng Hè Đỏ Rực Sân Chum

Quyết định phê chuẩn của ủy ban xã và quyền tự chủ năm mẫu đất bãi bồi như một luồng gió mát lành thổi bừng sức sống khắp xóm Bãi Cát. Chưa đầy nửa tuần sau buổi họp mặt ở sân nhà bà ngoại Mến, tiếng lành đã lan khắp các thôn trên xóm dưới. Thấy việc làm ăn ngay thẳng, lại được chính quyền xã ra văn bản bảo lãnh, hơn chục hộ nghèo khác trong làng từng khốn đốn vì nợ nần trước kia cũng đánh bạo tìm sang xin gia nhập. Tổ hợp tác sản xuất mắm sạch Bãi Cát nhanh chóng nâng tổng số lên hơn hai mươi hộ xã viên, rộn rã kết thành một khối đồng lòng.

Dưới bóng cây đa đầu ngõ, bà con tín nhiệm bầu bà Mến làm tổ trưởng kỹ thuật phụ trách kiểm định, bởi không ai trong làng tường tận con nước và cái nết của hạt muối, con cáy như bà. Còn khâu vận chuyển, gánh gồng nặng nhọc ngoài bến sông và tuần tra bãi cói ban đêm thì được giao trọn vẹn cho cậu Út Khiêm cùng đám trai tráng khỏe mạnh trong làng xốc vác.

Từ dạo ấy, không khí lao động nhộn nhịp chưa từng thấy bao trùm khắp xóm nghèo ven sông Luộc. Cứ độ bốn giờ sáng, khi sương mù còn lãng đãng giăng mắc trên rặng bần ngoài bãi bồi, tiếng chày giã cáy thình thịch nhịp nhàng đã vang lên rộn rã từ các mái nhà tranh. Đàn ông lực lưỡng gõ cối đá chan chát, phụ nữ thoăn thoắt lột yếm bóc mai cáy bên chậu nước sông lắng trong. Đến cữ ban mai xua tan màn sương, khói bếp từ chái nhà các hộ xã viên lại bảng lảng bốc lên, mang theo mùi thính gạo nếp cái hoa vàng rang vừa bén lửa thơm nức nở, ngầy ngậy quyện chặt vào từng ngọn gió nam lay động hàng rào cúc tần.

Khoảng sân gạch nhà bà Mến cùng sân kho hợp tác xã cũ được quét dọn sạch bóng. Hàng trăm chiếc chum sành Hương Canh da lươn màu nâu đỏ, bóng lộn, được xếp thành từng hàng thẳng tắp như đội ngũ dân quân duyệt đội ngũ. Dưới cái nắng hè chói chang tháng Bảy đổ lửa, nắp chum nào cũng được bọc cẩn thận ba lớp vải màn sạch tinh và nẹp chặt bằng lá chuối khô, phơi mình đón trọn tinh hoa của đất trời bãi bồi.

Bách sải bước thoăn thoắt giữa những hàng chum sành nghi ngút hơi ấm. Dáng người chín tuổi mảnh khảnh trong manh áo cộc nâu, nhưng đôi mắt sáng ngời của cậu bé lại chứa đựng sự cẩn trọng và nghiêm cẩn của một người thợ lão luyện kiếp trước. Đi bên cạnh cậu là bà ngoại Mến với chiếc gậy tre nhẵn bóng và cuốn sổ tay đóng bằng giấy xi măng của mẹ Loan để ghi chép tỉ mỉ từng mẻ ủ.

Dừng lại trước dãy chum của gia đình chú Sáu ở góc sân kho, Bách khẽ cúi người, nhẹ nhàng vén góc vải màn của chiếc chum số mười lăm. Cậu ghé sát mũi ngửi làn hương men đang bốc lên, rồi dùng chiếc đũa tre cạo nhẵn khẽ đảo nhẹ lớp mắm cáy bên trên. Đôi lông mày nhỏ của Bách khẽ nhíu lại.

Chú Sáu đứng bên cạnh sốt ruột vê vê gấu áo ba ba bạc màu, ngập ngừng hỏi: — Sao hả cháu Bách? Chum này nhà chú làm đúng mười cân thịt cáy giã nhuyễn đấy chứ!

Bách ngẩng đầu lên, nét mặt nghiêm trang nhưng giọng nói vẫn giữ trọn sự lễ phép: — Chú Sáu ơi, chum này chú bớt mất nửa lạng thính nếp cái hoa vàng đúng không ạ? Lại thêm mẻ muối Diêm Điền chú rang lửa hơi to nên hạt muối chưa kịp nổ hết nước ót đắng. Chú nhìn này, mắm cáy ngấu được mười hôm mà màu sắc chưa đạt chuẩn đỏ cánh gián, sắc mắm còn xỉn tối, thoảng mùi khét nhẹ chứ không dậy hương thơm bùi ngọt dịu.

Chú Sáu giật mình, mặt đỏ bừng vì ngượng, vội vàng xua tay phân trần: — Ấy chết... Hôm giã thính trời tối quá nên thím mày đong vội bằng cái bát ăn cơm sứt miệng, chắc bị hao mất một ít. Muối thì chú sợ tốn củi nên nhóm lửa hơi to cho nhanh giòn... Chú cứ nghĩ bớt một tí cũng chẳng sao, nào ngờ cháu nhìn cái ra ngay!

Bà Mến đứng bên cạnh nghiêm giọng nhưng đượm tình nhắc nhở: — Chú Sáu à, người làng Bãi Cát mình bao đời nay giữ cái tâm sạch mới giữ được nghề. Lão Sỏi bại lụi cũng chỉ vì thói gian dối, bớt xén rồi dùng phẩm màu đầu độc người ta. Mắm nhà mình đã đóng dấu của Tổ hợp tác Bãi Cát thì một hạt muối, một lạng thính cũng phải chuẩn chỉ như một. Một vò mắm hỏng là làm hỏng cả uy tín mồ hôi nước mắt của hai mươi nóc nhà đấy chú!

Chú Sáu cúi đầu nhận lỗi, giọng hối hận: — Cụ Mến dạy phải, cháu Bách chỉ đúng lắm. Bây giờ phải cứu vãn thế nào hả cháu?