Chương 18: Bản Hợp Đồng Lịch Sử Bên Bến Sông

Chiếc com-măng-ca màu xanh bộ đội chầm chậm lăn bánh qua khúc quanh triền đê, bốn bánh xe quấn theo lớp bụi đất phù sa khô nỏ. Phía sau, tiếng chuông xe đạp Thống Nhất lách cách vang lên giòn giã. Bác Trưởng thôn Đỗ Văn Tự lưng áo gụ ướt đẫm mồ hôi, vừa đạp xe vừa đưa tay vẫy rối rít về phía điếm canh đê:

— Khiêm ơi! Cháu Bách ơi! Mau xuống đón các đồng chí trên tỉnh về làng!

Cậu Khiêm vội vàng đặt chiếc đòn gánh sang một bên, nắm tay Bách rảo bước thoăn thoắt xuống dốc đê. Cánh cửa xe ô tô bật mở, ba người đàn ông bước xuống. Người đi đầu trạc ngoài bốn mươi tuổi, mặc chiếc áo sơ mi cộc tay màu cỏ úa phẳng phiu, vóc dáng đĩnh đạc và đôi mắt sáng ngời vẻ sắc sảo của người lăn lộn thương trường. Hai người đi cùng mang theo cặp tài liệu da màu nâu cùng một chiếc hòm gỗ nhỏ đựng dụng cụ đo đạc.

Bác Tự gạt chân chống xe đạp, xốc lại vạt áo rồi tươi cười giới thiệu:

— Báo cáo các đồng chí, đây là chú cháu nhà bà cụ Mến, những người nắm giữ bí quyết ủ mắm cáy của xóm Bãi Cát chúng tôi đấy ạ!

Người đàn ông đi đầu bước tới, nụ cười niềm nở làm xua tan vẻ nghiêm nghị ban đầu. Ông bắt tay bác Tự rồi cúi xuống nhìn Bách, ánh mắt lộ rõ vẻ ngạc nhiên:

— Chào bác trưởng thôn. Tôi là Nguyễn Văn Hưng, Trưởng phòng Kinh doanh của Công ty Thương nghiệp tỉnh Thái Bình. Đợt rằm tháng Bảy vừa rồi, mười vò mắm cáy của làng đưa lên thị xã giao cho các cửa hàng ăn uống đã gây tiếng vang lớn. Giám đốc ty cùng ban lãnh đạo công ty chúng tôi ăn thử đều tấm tắc khen ngợi. Hôm nay, chúng tôi đại diện công ty về tận nơi thị sát thực tế, nếu chất lượng đồng đều và bảo đảm vệ sinh, tỉnh muốn đặt vấn đề thu mua lớn dài hạn.

Nghe đến đó, lồng ngực Bách đập rộn ràng. Ký ức kiếp trước ùa về nhắc nhở cậu rằng thời điểm năm 1994, hệ thống thương nghiệp quốc doanh đang chuyển mình mạnh mẽ sang hạch toán kinh doanh, rất khát những nguồn hàng nông sản, đặc sản dân gian đạt chuẩn chất lượng thật để cung ứng cho thị trường các đô thị. Đây chính là vận hội ngàn năm có một để bãi bồi quê ngoại vươn mình.

Đoàn cán bộ được dẫn thẳng về khoảng sân gạch rêu phong nhà bà ngoại Mến. Dưới cái nắng hè chói chang, hơn hai mươi chiếc chum sành Hương Canh da lươn xếp thành hàng lối ngay ngắn, miệng chum bọc kín lớp vải màn trắng tinh khôi và phủ lá chuối khô cẩn thận. Mùi mắm ngấu hòa quyện với hương thính nếp rang thoang thoảng trong gió nam, mặn mòi mà thanh khiết.

Bà ngoại Mến vội vã từ chái bếp bước ra, hai bàn tay gầy run run xoa vào mép tạp dề, trong khi mẹ Loan bẽn lẽn bưng khay nước chè xanh nóng hổi mời khách.

Một cán bộ kỹ thuật mở hòm đồ nghề, lấy ra ống đong thủy tinh và nhiệt kế chuyên dụng. Ông Hưng quay sang nhìn bà Mến rồi nhìn sang Bách, nhã nhặn nói:

— Thưa bà cụ, xin phép cho chúng tôi kiểm tra ngẫu nhiên vài chum mắm đang phơi nắng.

— Vâng, các chú cứ tự nhiên kiểm tra cho tường tận ạ! — Bà Mến gật đầu đôn hậu.

Bách bước lại gần chiếc chum sành thứ ba ở hàng đầu, cẩn thận tháo lạt tre và mở lớp vải bọc. Nắng trưa rọi thẳng vào lòng chum. Một lớp mắm sánh đặc, đỏ au màu cánh gián hiện ra, mặt mắm nổi những hạt men li ti óng ánh như dát vàng. Hương thơm bùi ngậy, nồng ấm của gạo nếp cái hoa vàng rang cháy cạnh quyện chặt mùi cáy bãi sông ngào ngạt bốc lên, khiến hai cán bộ đi cùng không nén nổi tiếng trầm trồ.

Vị cán bộ kỹ thuật cẩn thận múc một muỗng mắm vào ống nghiệm, soi dưới ánh nắng mặt trời rồi cắm que đo thử độ mặn:

— Thưa anh Hưng, độ lắng tự nhiên tuyệt hảo! Mắm sánh đặc, không hề có váng mốc hay cặn bẩn. Nồng độ muối rất chuẩn xác, đạt độ bão hòa lý tưởng để ức chế tạp khuẩn mà vẫn giữ trọn vẹn vị ngọt đậm đà.