Chương 20: Đặt Móng Dựng Nếp Nhà Ngói

Những cơn gió bấc buốt giá của mùa đông dần nhường chỗ cho làn mưa phùn lây rây đầu xuân năm 1995. Nắng mới ấm áp bắt đầu trải vàng như rót mật xuống đôi bờ sông Luộc, đánh thức những mầm cói non xanh mơn mởn trên dải bãi bồi phù sa. Cả xóm Bãi Cát ngập tràn trong không khí rạo rực của mùa xuân mới, mùa xuân đầu tiên mà bà con không còn canh cánh nỗi lo mất đất, mất ruộng vào tay phường buôn gian manh.

Sáng mùng sáu tháng Giêng, trên khoảnh đất cha ông để lại của gia đình bà Mến, một lễ đặt móng trang trọng và ấm cúng diễn ra. Gian nhà tranh vách đất ba gian xiêu vẹo, nơi từng che chở mấy mẹ con, bà cháu qua bao mùa mưa dột gió lùa, nay đã được dỡ bỏ phong quang. Thay vào đó là những đường hào móng sâu hoắm, vuông vức vừa được đào xong, nổi bật giữa nền đất nâu sẫm là hàng vạn viên gạch chỉ đỏ au xếp ngay ngắn cùng những đống cát vàng tinh tươm.

Bác Trưởng thôn Đỗ Văn Tự vận bộ quần áo đại nếp tươm tất, thay mặt chính quyền thôn và bà con chòm xóm thắp nén hương thơm lên chiếc bàn con kê giữa bệ móng. Khói hương trầm quyện trong gió xuân thoang thoảng mùi vôi mới. Sau lời khấn xin phép tổ tiên và thổ công bản xứ, bác Tự quay lại mỉm cười đôn hậu, trao chiếc bay xây vào tay cụ Hoàng Thị Mến:

— Thưa bà cụ, giờ lành đã điểm. Xin mời bà cụ đặt viên gạch móng đầu tiên, mở đầu cho nếp nhà ngói ba gian khang trang của gia đình mình!

Bà Mến run run đón lấy chiếc bay. Đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt nếp nhăn và những vết xước bãi bồi của bà cẩn trọng đặt viên gạch chỉ đỏ tươi vào góc móng chính. Mẹ Loan đứng bên cạnh, hai mắt rưng rưng ngấn lệ vì xúc động. Mới ngày nào hai mẹ con còn ôm nhau khóc ròng trước mảnh giấy nợ ba trăm nghìn đồng của lão Sỏi, vậy mà giờ đây, từng giọt mồ hôi bên vò mắm cáy đã đơm hoa kết trái, dựng nên móng nhà vững chãi bằng chính đôi tay và tấm lòng thơm thảo của mình.

Bách đứng cạnh mẹ, nắm chặt lấy bàn tay thô ráp của người phụ nữ góa bụa. Nhìn nét rạng rỡ trên khuôn mặt mẹ và bà ngoại, trong lòng cậu dâng lên một dòng cảm xúc ấm áp khôn tả. Kiếp trước tan tác phiêu bạt, kiếp này cậu đã giữ trọn được nụ cười cho những người thân yêu nhất.

Vừa xong phần nghi lễ, tiếng reo hò rộn rã đã vang dậy đầu ngõ. Đông đảo bà con trong Tổ hợp tác mắm sạch xóm Bãi Cát rồng rắn kéo sang chung tay góp sức. Bác Hạnh thợ cào cáy cùng chú Sáu quấn khăn đầu rìu, xắn cao ống quần thoăn thoắt ghé vai khênh từng sọt gạch chỉ; cánh thanh niên trai tráng theo chân cậu Út Khiêm hò dô trộn vữa, chuyển đá hộc; còn các mẹ, các chị như thím Ba, bác Vượng thì tíu tít quanh bếp lửa dã chiến nơi góc vườn, người bắc nồi nước chè tươi xanh ngắt, người luộc rổ khoai lang ngọt bùi để thết đãi bà con.

Tiếng bay gõ lách cách vào gạch, tiếng cười đùa rôm rả hòa cùng tiếng sóng vỗ rì rào ngoài bãi sông Luộc tạo nên một khúc ca lao động rộn ràng. Nghĩa tình xóm giềng thời Đổi Mới mộc mạc mà gắn bó keo sơn, nhà này có việc lớn là cả làng cùng xúm lại đỡ đần một tay, chẳng ai tính toán thiệt hơn một đồng công xá.

Buổi trưa, sau khi bà con thợ thuyền nghỉ tay quây quần bên ấm chè xanh nghi ngút khói, Bách cùng bà ngoại và cậu Khiêm lặng lẽ bước ra chái kho phía sau. Nơi đây là góc sân thoáng đãng, nơi gia đình đang cẩn thận bảo quản những chiếc chum sành da lươn Thổ Hà quý giá nhất.

Chỉ còn ít ngày nữa là Hội chợ làng nghề truyền thống Đổi Mới toàn tỉnh chính thức khai mạc tại thị xã Thái Bình. Đây là cơ hội nghìn năm có một để khẳng định danh tiếng mắm cáy Bãi Cát. Đứng trước bốn chiếc chum sành cổ của ông ngoại để lại, Bách khẽ khàng mở nắp chiếc chum đặt ở vị trí đón nhiều nắng nhất.

Một mùi hương ngầy ngậy, ngòn ngọt pha lẫn vị mặn mòi nồng ấm của phù sa sông bãi lập tức lan tỏa ngào ngạt khắp gian chái. Trải qua đúng chín tháng ròng rã, từ cữ hè nắng lửa tháng Ba năm ngoái cho đến những đêm sương thu buốt giá, men cáy đỏ đã ngấu chín hoàn toàn. Nước mắm cốt trong chum sánh đặc như mật ong rừng, ánh lên màu đỏ sậm cánh gián lung linh dưới nắng xuân. Không một gợn váng, không một chút gắt nồng, từng giọt mắm cáy lắng đọng tinh hoa của hạt muối Diêm Điền rang khô và thính gạo nếp cái hoa vàng giã mịn.

Bà Mến đưa ngón tay trỏ khẽ chấm một giọt mắm đưa lên miệng nếm thử. Đôi mắt già nua của bà sáng bừng lên, khóe miệng nở nụ cười mãn nguyện:

— Tuyệt lắm cháu Bách à! Mắm chín ngấu sâu đáy vò, ngọt lịm từ đầu lưỡi vào tận cuống họng. Đúng là vị mắm cáy gia truyền của tổ tiên để lại, không lẫn vào đâu được!

Cậu Khiêm đứng bên cạnh hít hà đầy thèm thuồng, vỗ đùi đánh đét một cái:

— Vị này mà đem chấm ngọn rau muống bãi bồi hay đĩa thịt ba chỉ luộc thì trôi cơm phải biết! Cháu tin chắc mẻ mắm này đưa lên tỉnh thi thố, ban giám khảo nếm xong chỉ có gật gù khen nức nở thôi u ạ!