Chương 6: Nước Ròng Săn Cáy Ven Sông Luộc

Sáng sớm hôm sau, sương lạnh còn đọng giọt trên những phiến lá chuối sau vườn thì Bách đã thức giấc. Tiếng chổi tre của bà ngoại quét loẹt xoẹt ngoài ngõ hòa cùng tiếng lạch cạch của mẹ Loan đang bửa củi bên chái bếp. Khoảng sân gạch hôm nay dường như thênh thang hơn hẳn sau khi lão Sỏi và đám tay sai cụp đuôi rút lui. Hạn nợ sáu mươi ngày đã được ấn định trên giấy trắng mực đen, nhưng Bách hiểu rõ hơn ai hết, sáu mươi ngày cho một mẻ mắm chín ngấu chỉ vừa khít từng đường đi nước bước, tuyệt đối không được chậm trễ một khắc nào.

Cậu bước nhanh ra sau chái bếp, nơi bốn chiếc chum sành da lươn Thổ Hà cùng hai vò gốm Hương Canh của ông ngoại để lại nằm im lìm dưới bụi chuối ngự. Lớp bụi đất cùng mạng nhện giăng kín miệng chum suốt bao năm ròng dường như muốn vùi lấp đi thứ gia bảo của dòng họ.

Bà ngoại Mến chống chổi đứng nhìn theo, giọng đượm chút ngập ngừng: — Mấy cái chum này dãi dầu mưa nắng ngót nghét chục năm trời rồi Bách ạ. Liệu có còn dùng được nữa không con?

Bách xoa xoa lớp men da lươn màu nâu óng đã nhẵn thín nơi vành chum, mỉm cười quả quyết: — Dùng tốt lắm bà ơi! Gốm sành nung củi già lửa như thế này, thành chum dày dặn và xốp mịn bên trong, chỉ cần xử lý hết mùi ẩm mốc là ủ mắm ngon hơn bất kỳ thứ vò vại nào bây giờ. U Loan ơi, u hái giúp con một rổ lá ổi bánh tẻ, rồi múc cho con nửa xô nước vôi trong ngoài bể nhé!

Mẹ Loan buông chiếc rìu nhỏ, lau mồ hôi trán rồi ngạc nhiên hỏi: — Rửa chum mắm mà dùng lá ổi với nước vôi hả con? Bình thường người ta chỉ tráng nước giếng khơi thôi mà?

Bách vừa thoăn thoắt xắn tay áo cộc, vừa rành rọt giải thích bằng vốn hiểu biết dày dạn của một người từng cả đời gắn bó với gia vị: — Chum để lâu ngày thường bị ngấm hơi đất và nấm mốc tạp. Nước vôi trong sẽ tẩy sạch hết cặn bẩn, còn lá ổi đun loãng có vị chát tự nhiên giúp khử triệt để mùi hôi cũ mà không làm hỏng chất đất sành. Nếu chum không sạch tuyệt đối, mắm vào men sẽ bị chua hoặc đen ngòm ngay.

Nghe đứa cháu chín tuổi nói năng đâu ra đấy như một ông thợ già lành nghề, bà Mến vừa ngỡ ngàng vừa rưng rưng gật đầu bảo con gái làm theo. Gian bếp nhỏ lập tức đỏ lửa. Nồi nước lá ổi sôi sùng sục tỏa ra mùi thơm chát nồng ấm áp. Mẹ Loan cặm cụi múc từng gáo nước vôi trong cọ rửa tỉ mỉ từng ngóc ngách lòng chum, sau đó Bách tự tay dùng giẻ sạch thấm nước lá ổi lau lại thêm hai lượt.

Những chiếc chum sành sau khi tẩy uế được ba bà cháu khiêng ra giữa sân gạch, kê nghiêng trên các hàng gạch mộc và úp ngược miệng xuống. Ánh nắng đầu hè bắt đầu chói chang, hắt hơi nóng hừng hực lên nền gạch đỏ au. Hơi ẩm trong lòng chum gặp nắng gắt bốc hơi nghi ngút, chỉ độ nửa ngày là thành sành khô cong, gõ vào kêu coong coong giòn tan.

Công đoạn chuẩn bị chum sành hoàn tất thì trời cũng ngả về chiều muộn. Sau bữa cơm tối độn sắn mộc mạc, Bách ngồi bên thềm ngóng ra phía con đê làng Bãi Cát. Đêm nay là ngày con nước ròng kiệt nhất trong tháng Ba âm lịch. Nước sông Luộc sẽ rút sâu để lộ ra dải phù sa bãi bồi màu mỡ ngút ngàn lau sậy — thời điểm vàng để săn loài cáy đỏ béo ngậy.

Đúng nửa đêm, tiếng gà gáy canh ba vừa dứt thì cậu Khiêm đã vác hai chiếc giỏ tre đan dày bước ra sân. Thằng Tũn cũng lò dò chạy sang, ống quần xắn móng lợn cao tận bẹn, tay lăm lăm chiếc đèn bão thắp dầu hỏa đỏ hoe.

Cậu Khiêm huých vai Bách, giọng hào sảng: — Đi thôi cháu! Con nước ngoài sông vừa rút trơ đáy rồi, đêm nay cậu cháu mình vét sạch cáy bãi sông Luộc cho lão Sỏi lác mắt!

Thằng Tũn toe toét cười, chùi mũi vào mép áo: — Tao mang cả bó đóm đi này Bách, phen này bắt không đầy giỏ không thèm về ngủ!

Ba bóng người nối đuôi nhau rời làng, men theo triền đê lộng gió bước xuống bãi bồi ngoài sông. Gió đêm từ mặt nước thổi vào mát rượi, xua tan cái oi ả của ngày hè. Dưới ánh sáng vàng vọt của ngọn đèn bão, bãi bùn phù sa mịn màng trải dài tít tắp, lấp lánh như dát bạc. Xung quanh rặng bần và gốc cói, hàng ngàn đốm sáng nhỏ li ti cựa quậy — đó là mắt của bầy cáy đang bò ra kiếm ăn trong đêm nước cạn.

Thấy cáy bò lổn ngổn, cậu Khiêm xăm xăm lao tới định thò tay vồ bừa, Bách liền níu vạt áo cậu lại: — Cậu Út khoan đã! Cáy ăn đêm rất thính, cậu bước mạnh chân làm rung bãi bùn là chúng thụt hết xuống hang sâu ngay. Mà bắt ủ mắm không phải con nào cũng lấy đâu cậu.