Chương 14: Bài Báo Từ Phương Nam

Tiếng máy điều hòa chạy rè rè trong căn phòng kiểm toán ở tầng bảy tòa nhà trên phố Đào Tấn. Trên mặt bàn kính, những tệp báo cáo tài chính chất cao thành từng chồng, phả ra mùi giấy in khô khốc. Diễm Hạnh không tài nào tập trung vào những dãy số liệu. Con trỏ chuột trên màn hình máy tính nhấp nháy liên hồi giữa bảng tính dở dang.

Tâm trí cô vẫn chìm đắm trong câu chuyện năm 2004 mà bác Lành đã kể trước lúc cô ra sân bay Tân Sơn Nhất chiều thứ Ba:

“Con Hạnh, mày tưởng mẹ mày giữ cái nghề đó vì bướng sao? Năm 2004, ba mày nằm viện thoi thóp, người ta đem bọc tiền dày cộp nài mua đứt công thức, mẹ mày một mực lắc đầu. Bà thà đi bán rong từng hũ mắm kiếm từng đồng trả nợ viện phí, chứ dứt khoát không chịu buông. Rồi tới năm 2008, tiền học phí năm đầu đại học của mày ngoài đất Bắc này, cũng từ mồ hôi cay xè quanh cái chum sành đó mà ra...”

Lời bác Lành như chiếc dằm găm vào tâm trí Hạnh suốt hai ngày qua. Ba mươi tư tuổi, làm việc với những con số rạch ròi, vậy mà cô chưa từng tính nổi cái giá của những hũ mắm ruốc mẹ đã chắt chiu nuôi cô ăn học.

Chuông báo nghỉ trưa vang lên. Mấy đồng nghiệp phòng bên vừa đi ăn về, rôm rả chuyền tay nhau tờ tuần san văn hóa còn thơm mùi mực mới. Thu, cô nhân viên trẻ ngồi đối diện, cất tiếng:

“Mọi người xem bài này hay lắm này. Giữa phố thị mà người ta vẫn giữ được góc nghề truyền thống độc đáo, đọc mà thấm thật.”

Tờ báo được đặt xuống mép bàn Hạnh. Ánh mắt cô chạm vào bức ảnh in màu chiếm nửa trang giấy, rồi sững sờ.

Trong ảnh là mẹ cô.

Bà Phụng mặc chiếc áo bà ba kẻ sọc quen thuộc, tóc bạc búi gọn sau gáy. Bà đứng nghiêng người bên góc bếp nhà số chín, bàn tay sạm màu muối đặt nhẹ lên miệng chiếc chum sành đen bóng. Ánh nắng rọi qua chấn song gỗ, soi rõ nụ cười kín đáo trên gương mặt hằn sâu nếp nhăn. Qua khung cửa mở sau lưng bà, con hẻm nhỏ sâu hun hút hiện lên bình yên dưới tán cây trứng cá.

Dòng tít đậm nét chạy ngang đầu trang: “Chum mắm ruốc đổi màu cuối ngõ hẻm – Ký ức ẩm thực di cư trước nguy cơ giải tỏa.”

Hạnh nín thở, run run lần theo từng dòng chữ in. Bài viết tôn vinh nghề làm mắm ruốc gia truyền bốn đời của người phụ nữ gốc Huế vào Nam từ năm 1986. Tác giả miêu tả tỉ mỉ hành trình kiên nhẫn suốt mười tám tháng ròng rã, từ mẻ tép moi ủ muối hạt thô cho đến khi mắm ngấu chín sang sắc nâu ánh tía mịn màng. Không một giọt phụ gia, không máy khuấy công nghiệp, tất cả nương tựa vào chiếc chum sành biết thở và sự bền bỉ của người giữ nghề. Tác giả gọi đó là di sản sống của cộng đồng, là mảnh hồn quê hương được chắt chiu gìn giữ giữa cơn lốc đô thị hóa.

Từng câu chữ như soi rọi vào góc khuất mà bấy lâu nay Hạnh cố tình lảng tránh. Suốt thời niên thiếu, cô chỉ nhìn chiếc chum sành ấy bằng nỗi mặc cảm quê mùa. Năm lớp chín, khi bạn bè đến nhà, cô đã vội vã khép chặt cửa bếp để giấu mùi tôm đất nồng ngai ngái, rồi nói dối rằng mẹ mình làm nghề “kinh doanh thực phẩm”. Cô xấu hổ vì đôi quang gánh của mẹ, sợ bạn bè chê cười mùi mắm bám trên vạt áo bà ba.

Cô từng đinh ninh việc mình đỗ đại học ra Hà Nội, khoác lên bộ đồ công sở phẳng phiu là đã thoát khỏi sự lam lũ của con hẻm nghèo. Nhưng hôm nay, dưới góc nhìn trân trọng của công chúng, mẹ cô hiện lên như một nghệ nhân kiên cường. Thứ cô từng xem là gánh nặng, hóa ra lại là điều tôn quý nhất mẹ nâng niu cả đời.

Nhìn tờ báo trên bàn, nghĩ đến gói bưu phẩm hỏa tốc gom những bản in này kèm vài dòng thư tay cô gửi về Sài Gòn cho mẹ trưa hôm qua khi vừa đọc bản tin điện tử, lòng Hạnh dâng lên niềm xao động khó tả. Cô đã gửi đi sự trân trọng muộn màng, nhưng liệu mẹ có hiểu hết nỗi lòng cô?

Chiếc điện thoại di động đặt cạnh bàn phím chợt rung bần bật. Màn hình hiện lên tên Trần Minh Khải.

Hạnh bấm nghe:

“Tôi nghe đây, anh Khải.”