Chương 1: Bếp Lạnh Nhà Ngói

Gió bấc cuối chiều thốc qua bến sông, lùa từng cơn se thắt vào căn nhà ngói ba gian im lìm như nấm mồ đá. Cụ Cầm Bá Huân ngồi thu mình trên bậu cửa gỗ mun lên nước bóng loáng, hai bàn tay thô ráp nổi đầy gân guốc đan chặt vào nhau. Mắt cụ đăm đăm nhìn sang góc chái bếp. Chỗ đó, ba hòn kê bằng đất nung nguội tanh nguội ngắt từ bao tháng nay, bên trên chẳng còn lấy một chiếc nồi đồng hay ấm đất sôi sùng sục reo vui. Lớp tàn tro xám xịt nằm phủ kín đáy lò, không sót lại chút hơi ấm nào của một nếp nhà có bàn tay đàn bà sớm hôm coi sóc.

Chín mươi sáu năm sống trên đời, tám mươi năm bám chặt tay vào sợi dây cáp mây ghìm từng chuyến phà ngang dọc đôi bờ sông nhánh rẽ ra sông Hậu, chưa bao giờ cụ Huân thấy căn nhà của mình hoang lạnh đến rợn người như lúc này. Lão trượng lừng danh khắp doi đất miệt vườn Phong Điền, người từng khiến cánh phu đò lẫn đám lái buôn sông nước phải kiêng dè bởi một cái quắc mắt hay tiếng thét vang rền luồng lạch, giờ đây cô độc tựa thân mù u già cỗi trơ trọi giữa bãi bồi ròng ráo.

Cụ Huân đưa bàn tay chai sạn quẹt ngang chòm râu bạc như cước, lồng ngực gầy guộc nhói buốt khi nhớ về buổi sáng nửa năm trước. Đó là một sớm mùa nước nổi, lúc con nước rong đỏ ngầu cuồn cuộn vỗ bờ. Vợ cụ, bà Nguyễn Thị Nhạn – người bạn đời chín mươi hai tuổi đã cùng cụ nếm trải bảy mươi tư năm cay đắng ngọt bùi – lặng lẽ xếp hai bộ áo bà ba vải ú cũ kỹ vào chiếc giỏ bàng đan thưa.

Hôm ấy, cụ Huân vẫn giữ nguyên cái thói gia trưởng ngút trời tích tụ từ nếp nhà phụ quyền mấy mươi năm. Cụ đập mạnh chiếc tẩu thuốc bằng đồng xuống mặt chõng tre, quát lớn:

— Bà định giở chứng gì vậy hả bà nó? Cả đời làm dâu nương theo lề thói Cầm gia, tới cái tuổi gần đất xa trời lại tính bôi tro trát trấu vào mặt tôi hay sao? Tôi bảo ngồi xuống thì phải ngồi xuống!

Bà Nhạn không hề run sợ, cũng chẳng lớn tiếng cự cãi như thuở còn đôi mươi. Bà chỉ đứng yên nơi bậu cửa chái bếp, đôi mắt già nua đục mờ vì sương gió nhìn cụ Huân bằng một ánh nhìn xa xăm, thăm thẳm như đáy vực. Ánh mắt ấy không giận dữ, không oán hờn, mà chỉ toàn một nỗi mệt mỏi cùng cực đến nguội lạnh tâm can.

— Bảy mươi tư năm qua, ông coi căn nhà này là cái bến phà của riêng ông, còn tôi chỉ là con đò để ông cầm lái, bắt quẹo đâu phải quẹo đó. Ông tự quyết từ chén cơm manh áo đến chuyện dựng vợ gả chồng cho cháu chắt, chưa một bận hỏi xem tôi muốn gì, nghĩ chi. Giờ tôi già rồi, chân cọc cạch sắp đi không nổi nữa, tôi muốn ra ngoài cồn Bưởi cất cái chòi lá, tự tay thổi nồi cơm, quấy nồi chè bưởi mưu sinh cho nhẹ cái nợ đời. Tôi không sống nổi trong cái bóng râm ngột ngạt của ông thêm một ngày nào nữa đâu, ông Huân à.