Chương 24: Hơi Ấm Đầu Rau & Bến Nước Tái Sinh

Ánh than hồng từ cỗ đầu rau ba chân hắt lên vách đất thó nồng đượm, sưởi ấm trọn vẹn đêm đầu tiên hai mẹ con cô Sen an cư trong nếp nhà mới dựng. Cụ Sơn Khắc Uy khẽ khàng kéo then liếp nứa để ngăn bớt gió lạnh từ mặt nước thốc vào gian bếp, cất giọng trầm ấm dặn với vào trong:

— Đêm nay cứ yên dạ mà ngủ cho đẫy giấc nghe hai mẹ con. Lửa bếp đã nhen, Thổ thần đã an vị, dông bão hiểm nguy chẳng còn chạm tới mái tranh này được nữa đâu.

Bên trong ánh lửa bập bùng, cô Sen nghẹn ngào vâng dạ, vòng tay ôm chặt bé Mận đang thiếp dần trong giấc ngủ thanh thản đầu tiên sau bao năm tháng kinh hoàng. Cụ Uy mỉm cười, thong thả cất từng bước chân trần vững chãi trên nền cát bến sông trở về chái lò thân thuộc.

Những ngày sau đó, mùa mưa bão năm Giáp Tuất dần lùi xa về phía chân trời. Cơn lũ lớn cuối cùng rút đi, để lại một lớp phù sa dày dặn, mịn màng và màu mỡ trải dài khắp bãi bồi. Nắng hanh vàng rực rỡ như mật ong tràn ngập đôi bờ hạ lưu sông Thu Bồn, sưởi ấm từng ngọn cây, đọt cỏ. Mảnh đất bến bãi từng oằn mình gánh chịu nỗi oan khiên cùng tiếng than khóc ai oán nay đã thực sự hồi sinh diệu kỳ. Nhờ khoản tiền bồi thường công lý từ sản nghiệp của Bá hộ Hạp do nha môn trao trả, cô Sen đã mua thêm nông cụ, trích một phần sắm chiếc thuyền nan nhỏ để tiện việc giăng lưới mé sông, phần còn lại chu tất dành dụm lo cho bé Mận học con chữ.

Dưới bàn tay tảo tần sớm hôm, nương ngô non trên dải đất phù sa đã vươn lên xanh ngắt, mơn mởn trong nắng mai; những luống đỗ xanh, đỗ ván trĩu trịt quả mập mạp bám quanh hàng giậu nứa. Bến Cây Da Chìm xưa kia từng rợn ngợp bóng ma quái nay đá hộc đã chìm sâu dưới lòng sông thông thoáng, biến thành bến đậu ghe thuyền tấp nập. Thương hồ buôn chuyến từ mạn ngược hay từ phố Hội An xuôi ngược đều ghé mũi thuyền vào bến cát xóm lò để trao đổi lâm sản, lấy đất nung và thưởng thức những bát nước chè xanh thơm nồng của bãi sông.

Một sớm mùa đông ấm áp, tại chái lò đất rực lửa của xóm Gò Đỏ, cụ Sơn Khắc Uy ngồi xếp bằng trên tấm phản gỗ mộc quen thuộc. Ở tuổi tám mươi tám, phong thái cụ vẫn quắc thước lạ thường, đôi mắt đen lánh sáng ngời dưới hàng lông mày trắng bạc. Trước mặt cụ, anh Cai Tám và anh Vực đang kính cẩn ngồi chăm chú theo dõi từng thao tác tay của bậc đại thọ. Cụ Uy chậm rãi bốc từng nắm đất sét vàng vừa đãi sạch tạp chất, trộn đều với tro trấu nếp thơm nồng:

— Các chú phải nhớ lấy điều này, đất thó nặn cỗ đầu rau không cốt ở chỗ cứng như đá, mà cốt ở cái dẻo quánh, thuần hòa. Đất sét là cốt mẹ, tro trấu là khí cha. Trộn trấu nếp thật đều tay thì khi nung chín, lò mới giữ được hơi nóng dai dẳng, không rạn nứt trước ngọn lửa bập bùng.

Cụ thoăn thoắt đôi bàn tay gồ ghề vuốt phẳng từng mặt cong, uốn nắn nên ba đỉnh gốm vững chãi như thế kiềng ba chân. Đoạn, cụ cầm que tre vát nhọn, khéo léo khoét ba cửa vòm thông gió cân xứng ở phần thân dưới rồi ngẩng lên ôn tồn giảng giải:

— Ba cửa gió này là nơi điều hòa khí thở của bếp đất. Khi đặt cỗ đầu rau trong gian nhà, phải xoay cửa chính đón luồng phong khí êm ả từ sông thổi vào. Người thợ gìn giữ ngọn lửa không chỉ biết nặn đất, mà còn phải biết lắng tai nghe tiếng ngọn lửa reo qua kẽ lò. Nghe lửa nổ giòn tan thì biết trời tạnh ráo, nghe khói cuộn tròn ấm áp thì thấu tỏ lòng đất bình an. Lửa đất thó nung nấu bữa cơm gia đình, xua tan hàn khí buốt giá, ấy chính là cái gốc của đạo nghĩa thuận hòa xóm làng.

Ngồi ngay cạnh bậu cửa chái lò, bé Mận mặc chiếc áo hoa mộc mạc tinh tươm, hai bím tóc đuôi gà lắc lư theo từng nhịp nghiêng đầu. Con bé chăm chú dõi theo từng lời của cụ, đôi bàn tay nhỏ nhắn thoăn thoắt nhào nặn những mẩu đất sét thừa thành hình mấy con nghé, con trâu đất ngộ nghĩnh. Nụ cười trong veo, giòn giã của đứa trẻ vang lên rộn rã khắp hiên lò:

— Cụ ơi, con nặn con nghé này để canh cho cỗ đầu rau của mẹ con luôn đỏ lửa, cụ xem có đẹp không cụ?

Cụ Uy ngưng tay, khẽ xoa đầu bé Mận, ánh mắt đôn hậu ngập tràn vẻ yêu thương: