Chương 22: Bí mật dưới chân thành

Gió chiều thổi lào xào qua rặng liễu rủ ven bờ hào, mang theo hơi nước mát rượi xua bớt nỗi nhọc nhằn sau một ngày dầm mình tôn đê đắp lũy. Cụ Tô Hoài Trạch nheo đôi mắt sáng lúng liếng, nhìn vị quan trẻ áo đẫm mồ hôi đang rảo bước về phía cổng nha môn. Miệng nhai giập miếng trầu cay nồng, cụ nhổ toẹt một bãi đỏ au xuống gốc cỏ, đoạn giơ cao cuộn da dê cũ kỹ trong tay lên vẫy vẫy:

— Quan bác đấy à? Đắp đê nạo hào xong xuôi rồi thì vào đây với lão già này một lát. Có món đồ cổ lỗ sĩ này, để mãi trong xó tối cũng mốc meo, nay đem ra trao lại cho người xứng đáng!

Trần Nhật Minh ngạc nhiên bước theo cụ Tô qua chiếc cầu tre quen thuộc. Chái nhà lá nép mình bên mé nước hôm nay thoang thoảng mùi hương bèo non và rơm mới. Cụ Tô đặt cuộn da dê ố vàng lên chiếc chõng tre đã mòn vẹt nước thời gian, lấy tay áo nâu sồng phủi lớp bụi mờ bám quanh nếp gấp. Dưới ánh hoàng hôn vàng vọt hắt qua khe liếp, những đường mực son và nét vẽ đồ hình rậm rạp dần hiện rõ.

— Đây là sơ đồ kho lạp trượng cùng toàn bộ ngóc ngách địa đạo cựu triều nằm sâu dưới nền móng huyện đường — Cụ Tô vuốt chòm râu bạc chấm ngực, giọng trầm xuống rành rọt — Hơn trăm năm dâu bể, từ cái thuở lão già này còn là chân coi kho cho triều trước, lão đã thuộc nằm lòng từng ngách hào, từng viên đá lót dưới chân thành. Lũ gian manh như Đỗ Trọng Cát hay thằng nhãi Biện Thăng chỉ mò mẫm được cái ngách cạn thông ra bến Lũng mà đã tác oai tác quái. Quan bác cầm lấy, giữ cho yên cái đất Thanh Trì này.

Nhật Minh mở to đôi mắt, cẩn thận nâng mép da dê mềm mại. Tấm bản đồ ghi chép tường tận từng khúc quanh, mạch nước ngầm nối thông ra hào lũy và các cửa hầm hiểm trở chôn dưới nền gạch cổ.

— Đi theo lão, lão chỉ cho thấy tận mắt — Cụ Tô cười khà khà, vớ lấy cây đuốc dầu rái cắm sẵn ở vách nứa rồi gõ roi tre cụt ngọn xuống sàn đất.

Cụ dẫn quan trẻ luồn qua lối nhỏ rậm rạp sau chái nhà, men theo bờ đá ong dẫn xuống mé cống ngầm phủ kín bèo dại. Cụ đưa tay lần vào khe đá nứt dưới chân tường thành huyện nha, ấn mạnh một phiến đá hộc xám xịt. Một tiếng “khục” trầm đục vang lên, cửa hầm bí mật mở ra một lối đi hun hút lót đá xanh nhẵn thín.

Dưới ánh đuốc bập bùng, cụ Tô bước thoăn thoắt như đi dạo trên đất bằng, vừa đi vừa chỉ trỏ từng ngóc ngách:

— Chỗ này là cửa thoát nước ngầm của kho lạp trượng cũ, thông thẳng ra đầm sen phía đông. Kia là vách đá ngăn gió, bên dưới có chốt gỗ lim cài then ngang, chỉ cần một người canh giữ là trăm kẻ địch không lọt qua nổi. Còn ngách bên hữu dẫn ngược lên ngay dưới thềm công đường, thuở trước phòng khi giặc giã biến loạn để bảo vệ quan huyện. Sau này, quan bác cắt cử lính lệ bố phòng nghiêm ngặt những cửa then này, vừa đề phòng kẻ gian đào ngạch khoét vách, vừa sẵn đường ứng phó cứu nguy cho dân xóm hào khi có lũ lớn. Trị an huyện nhà, ngoài cái tâm sáng thì tường thành lũy đá cũng phải vững như bàn thạch!

Từng lời dặn dò chất phác mà thâm thúy thấm sâu vào tâm can Nhật Minh. Đứng giữa vòm hầm đá cổ kính ngân vang tiếng gió ngầm, vị quan trẻ hai mươi hai tuổi chỉnh đốn vạt áo nâu còn vương bùn đất, lùi lại nửa bước rồi trang trọng chắp tay, cúi rạp đầu hành lễ thật sâu trước bậc lão trượng:

— Học trò xin ghi lòng tạc dạ đại ân của Lão trượng. Nhờ có cụ chỉ bảo dẫn đường, học trò mới hiểu thế nào là giữ yên bờ cõi từ lòng đất, vì dân trừ hại. Tấm lòng và trí tuệ của cụ, học trò suốt đời không dám quên!