Chương 4: Bát canh bèo xua tan mực thước

Bóng tên tay chân của Biện Thăng cùng tiếng vó ngựa lộc cộc vừa khuất dạng sau rặng tre đầu huyện, không khí ngột ngạt nơi công đường mới dần lắng xuống. Tên tráng đinh giấu giấy nợ bị lính áp giải tống giam vào ngục tối, còn Biện Thăng thì lấm lét cáo lui với vẻ mặt hậm hực không che giấu nổi.

Màn đêm buông xuống phủ một màu đen đặc quánh lên đất Thanh Trì. Nơi hậu đường huyện nha, ngọn đèn dầu hạt lạc leo lét phập phù trên chiếc bàn gỗ mộc sứt sẹo. Trần Nhật Minh ngồi ngay ngắn, khẽ đưa tay day vầng trán căng như dây đàn, cẩn thận lật giở từng trang hồ sơ điền địa cũ kỹ đã ố vàng, rách mép. Càng đọc, chân mày chàng càng nhíu chặt. Từng thửa ruộng công của xóm nghèo, từng khoảnh đất bãi bồi ven sông qua bàn tay của nha môn và Đỗ gia đều bị biến hóa một cách mập mờ, biến bãi bồi màu mỡ thành đất hoang để thâu tóm với giá rẻ mạt.

Bỗng nhiên, một tràng âm thanh “ùng ục” réo vang từ trong bụng kéo chàng về với thực tại. Nhật Minh ngượng ngùng buông bút, xoa nhẹ chiếc bụng đói cồn cào. Chiều nay sau khi bãi đường, chàng xuống gian bếp huyện nha mới hay nơi ấy trống huếch trống hoác, hũ gạo đã cạn trơ đáy từ bao giờ, mạng nhện giăng đầy chạn bát. Đám lại dịch lãn công cố tình bỏ đói vị quan trẻ để thị uy.

Giữa gian phòng tịch mịch, một chuỗi âm thanh lảnh lót bỗng vút lên từ phía bờ hào: “Tí… teo… tò…”. Tiếng còi trúc ba lỗ trầm bổng, khi khoan khi nhặt, mang theo cả ngọn gió nồm mát rượi thổi qua khe cửa sổ lay động lòng người.

Nhật Minh khẽ buông tiếng thở dài nhẹ nhõm, đứng dậy khép lại tập hồ sơ rồi bước ra ngoài. Đêm khuya tĩnh mịch, mùi bùn non ngai ngái quyện với hương sen dại phảng phất khắp lối đi. Chàng lần theo vệt sáng bập bùng nơi góc đa cổ thụ ven bờ hào, ngạc nhiên khi thấy một đống lửa nhỏ đang cháy lách tách.

Bên bếp lửa, cụ Tô Hoài Trạch đang ngồi xếp bằng trên một phiến đá cuội, chiếc áo nâu sồng phanh ngực, tay cầm cành củi khô khều than. Cạnh cụ là Nguyễn Thị Mận, vạt áo nâu buộc gọn bên hông, đôi tay thoăn thoắt đảo đều chiếc muôi gỗ trong chiếc nồi đất đang sôi sùng sục. Hương thơm ngào ngạt của ốc bươu xào gừng tía tô hòa cùng vị thanh mát của rau muống dại bốc lên nghi ngút, đánh thức toàn bộ khứu giác của chàng thư sinh đói lả.

— Khà khà! Đại nhân trẻ mũi thính gớm nhỉ! Mùi khói bếp vừa bén gót đã thấy bóng quan phụ mẫu mò ra đây rồi! — Cụ Tô ngước cặp mắt sáng lúng liếng giễu đời, nhổ toẹt bãi trầu đỏ quạch vào gốc cây rồi nhe hàm răng đen nhánh cười sảng khoái.

Mận ngẩng lên, vội vàng đứng dậy chắp tay:

— Kính chào quan bác! Dân nữ làm kinh động đến sự thanh tĩnh của quan bác rồi.

Nhật Minh lúng túng xua tay, gượng gạo bước lại gần:

— Nào có phiền hà gì đâu. Tại… tại ta nghe tiếng còi trúc của lão trượng thanh thoát quá, lại thấy đốm lửa ấm áp nên mạo muội bước ra xem thử.

— Xem thử hay là ruột gan đang đánh trống ngũ liên đòi ăn? — Cụ Tô nheo mắt cười hì hì, với tay lấy một chiếc bát sành mẻ miệng múc đầy một bát canh nóng hổi, khói tỏa thơm lừng đưa về phía chàng. — Của nhà trồng được, ốc bươu lão già này mò dưới hào nước, rau muống dại bờ rào con Mận nó hái. Quan bác chê đồ bần hàn thì cứ nhịn đói mà đọc kinh thư!

Mùi canh thơm lừng át cả sự e dè mực thước của anh đồ gàn. Nhật Minh đưa hai tay đỡ lấy bát sành, khẽ cúi đầu cảm tạ rồi thổi nhẹ, húp một ngụm. Nước canh ngọt lịm, đậm đà vị cay nồng của gừng già, vị giòn sần sật của ốc và độ bùi bùi của rau muống luộc dầm me. Cảm giác ấm nóng lan tỏa khắp lồng ngực xua tan hết nỗi mệt nhọc cả ngày.

— Ngon… ngon thật! — Nhật Minh thật lòng thốt lên. — Học trò chưa từng được nếm thứ canh nào đậm đà đến thế!

Cụ Tô nhìn chàng ăn ngon lành, khẽ gật gù vuốt chòm râu bạc:

— Quan bác này, người đọc chữ thánh hiền nhiều quá nên cái bụng nó ngay đơ như khúc gỗ lim. Làm quan ở cái chốn ao tù nước đọng này, mở miệng ra mà chữ nghĩa cao siêu thì dân chẳng hiểu, mà lũ hào mục nó lại mừng thầm vì dễ bề qua mặt. Muốn trị được quân gian tà, trước hết phải lội xuống bùn, phải ngửi được cái mùi cay cực của dân nghèo, và quan trọng nhất là phải biết thói ma quỷ của lũ sâu mọt. Chúng nó sợ roi vọt triều đình thì ít, nhưng sợ người ta bóc trần manh khóe thì nhiều!

Nhật Minh chăm chú lắng nghe, trong lòng như mở cờ trước những lời răn dạy mộc mạc mà sâu sắc của lão già bách niên.