Chương 12: Tấc Gỗ Tình Thâm

Cụ Bế Triều Nam đặt bàn tay khô gầy nhưng ấm áp lên bờ vai đang run rẩy vì tức tưởi của thằng Cò. Cụ khẽ lắc đầu, ánh mắt trầm tĩnh như mặt nước sông Hương buổi đứng trưa:

“Bình tĩnh lại đã con. Chuyện chi rồi cũng có lối gỡ, chớ cuống cuồng mà rối lòng.”

Cụ quay sang Nhài, thấy nét lo âu vừa chớm hiện trên gương mặt đượm buồn của người cháu gái. Vừa trút được gánh nợ khống năm mươi đồng bạc nơi phủ họ Phan, gian nan khác lại lập tức bủa vây. Cụ Nam ôn tồn dặn:

“Con dắt cu Tí vào chòi nghỉ ngơi, gài then cửa cẩn thận. Cứ để ông cùng thằng Cò ra bến đò xem thực hư ra răng.”

Hai ông cháu rảo bước ra mé bến Bãi Dâu. Dưới nắng trưa gay gắt, mấy chiếc đò ngang chở củi đang vội vã khua chèo quay mũi dạt sang bờ bên kia, bọt nước tung trắng xóa. Cụ Nam cất tiếng gọi người lái đò già quen mặt mạn ngược Nam Đông. Bác lái đò ngập ngừng giây lát rồi mới dám ghé mũi thuyền vào sát mép đá, ngó trước nhìn sau rồi ghé tai cụ Nam nói nhỏ:

“Cụ Bế ơi, lão chẳng dám giấu chi cụ. Ban sáng, lúc thuyền vừa cập bến, có mấy tên gia nhân nhà quyền quý mang cả bọc tiền đồng đón đầu, vung bạc mua đứt mọi súc gỗ vông trên bến. Chúng còn buông lời đe dọa, hễ chủ đò nào dám bán cho xưởng Bế Ký một khúc củi, một tấc gỗ vông thì đừng hòng còn đường làm ăn trên khúc sông Đông Ba này nữa. Bọn lão dân nghèo chỉ biết cắm sào kiếm hạt gạo nuôi con, mong cụ lượng thứ cho!”

Thằng Cò đứng cạnh nghe rõ từng lời, tức tối giậm mạnh chân xuống bờ đất nện:

“Rõ ràng là bụng dạ hẹp hòi của nhà họ Phan! Thua keo nợ nần liền quay sang bóp nghẹt đường sống của xưởng mình!”

Khác với vẻ giận dữ của đứa trẻ, cụ Nam chỉ khẽ chắp tay cảm tạ người lái đò rồi quay về. Lòng cụ sáng rõ như gương. Sự trừng phạt của kẻ quyền thế trước kẻ yếu thế bao đời nay vẫn luôn bắt đầu từ việc bẻ gãy chén cơm manh áo. Nhưng cụ chẳng nao núng. Cụ vỗ vai thằng Cò:

“Họ có tiền mua gỗ mới, nhưng lòng thơm thảo của nghề mộc thì tiền bạc nào mua nổi. Về xưởng thôi con, ta vẫn còn vốn quý trong tay.”

Bước vào gian chòi lá nồng đượm mùi mạt cưa, cụ Nam bước đến góc xưởng, nơi chất những súc gỗ vông rừng già còn sót lại từ bè củi đợt trước. Cụ cúi người, nâng niu từng mẩu gỗ mộc đầu thừa đuôi thẹo, cả những cành vông già khô khốc nhặt ven bờ rào đầm nước hôm qua. Tấc gỗ là tấc ngọc. Bằng kinh nghiệm nửa đời người chắt chiu, cụ Nam biết rõ với chất gỗ vông xốp nhẹ phi thường, dẻo dai và không cong vênh nứt toác, chỉ cần khéo léo đẽo gọt thì chẳng một mẩu gỗ nào bị bỏ phí.

Hai thầy trò bắt tay ngay vào việc. Cụ Nam cẩn thận giở tờ giấy bổi ghi chép kích thước bàn chân của hai mươi mệnh phụ chốn kinh thành do mệ Như Ý gửi qua. Từng vết mực ghi rành rẽ: chân dài chừng năm tấc hai phân, chân ngót nghét sáu tấc, người có vòm chân hõm sâu, kẻ lại mang bàn chân bẹt sụp xuống vì gánh nặng tuổi tác.

Dưới bàn tay điêu luyện của cụ Nam, lưỡi rựa bén ngót lướt trên thớ gỗ vông xốp mịn, từng dăm bào trắng muốt cuộn tròn rơi lả tả. Cụ đẽo từng cốt guốc theo đúng số đo: mặt trên uốn lượn thoai thoải ôm trọn lấy vòm chân, phân tán đều sức nặng cơ thể; phần gót guốc khoét nhẹ hình lòng chảo sâu đúng một phân để giữ chặt xương gót không bị trượt; gót trụ nâng cao năm phân vững chãi; đáy guốc vát cong mạn thuyền bập bênh nâng bước chân êm ái. Dưới mỗi gót guốc, cụ Nam cùng thằng Cò đóng lặn đinh lớp đệm cao su dày ba ly cắt từ lốp xe phế phẩm để dập tắt phản lực dội ngược lên đầu gối và thắt lưng.

Thấy ông nội và thằng Cò dốc sức nơi đe gỗ, Nhài không chịu ngồi yên. Nàng bước ra, đôi mắt ánh lên nét can trường, tháo vát:

“Ông ơi, hai mươi đôi guốc phủ đệ này ngoài đế êm thì quai guốc phải thật trang nhã, tinh xảo mới xứng với lớp sơn then cẩn xà cừ. Con xin phép ông mang mẫu lụa sang phố Gia Hội, nhờ các chị em bên phường thêu cổ truyền hiệp lực cùng làm.”

Cụ Nam nhìn người cháu gái nay đã tự tin, biết toan tính lo toan đường dài, trong lòng dâng lên niềm an ủi khôn cùng. Cụ gật đầu: