Chương 14: Trát Lệnh Đình Làng

Cụ Bế Triều Nam sải bước dài chắn ngang khung cửa chòi rách, hai tay chắp sau lưng, vóc dáng quắc thước đứng vững chãi như cây tùng giữa giông gió bến sông. Phía sau cụ, thằng Cò lanh lẹ kéo bé Tí nép vào vách nứa, còn Nhài giật mình, run rẩy bấu chặt mép áo nâu sờn.

Cụ Nam nheo đôi mắt tinh anh, cất giọng trầm tĩnh: “Nơi đây là xưởng mộc Bế Ký của dân lương thiện, các chú tuần đinh vào nhà người ta mà đạp đổ giậu tre, lăm lăm gậy gộc như chốn thảo khấu rứa sao?”

Viên cai tuần thoáng khựng lại trước khí độ ung dung của cụ già tóc bạc, bèn giơ cao tờ trát có triện đỏ chót: “Lão đừng già mồm! Đơn kiện của nhà bà Nghị Phan ở Kim Long rành rành đây. Họ Phan thưa rằng con Nhài là góa phụ hàn vi, không nghề ngỗng sinh kế, toan tính đem đích tôn dòng tộc chôn vùi trong cảnh thất học bần hàn. Nha môn huyện phát trát đòi, sức cho đình làng mở phiên phân xử, lập tức áp giải cả mẹ lẫn con đi!”

“Đưa trát đây cho tôi xem!” Cụ Nam chìa bàn tay gầy gò thô ráp đầy vết sẹo nghề nhưng ngón tay vững vàng.

Cụ đón lấy tờ giấy bổi, lướt nhanh từng dòng chữ mực nồng mùi quan nha. Lời lẽ trong đơn quả nhiên cay độc, vu khống Nhài lông bông, sống bám sự bố thí của xóm giềng, không đủ tư cách làm mẹ.

Bé Tí thấy gậy gộc vung vẩy thì hoảng sợ khóc thét: “Mẹ ơi... con ở với mẹ Nhài mô... ông cố ơi!”

Tiếng khóc ngây thơ xé lòng của đứa con bốn tuổi thổi bạt nỗi run sợ trong lòng người mẹ trẻ. Nhài bước lên đứng sóng đôi bên cụ Nam, đôi mắt phượng ngời lên vẻ kiên cường: “Các người đừng dọa dẫm con trẻ! Tôi là Bế Thị Nhài, mẹ đẻ cháu An. Xưa nay tôi lao động bằng đôi tay chân chính nuôi con, chưa từng ngửa tay xin ăn của ai. Xưởng guốc Bế Ký làm ăn đàng hoàng cả xóm đều rõ. Tờ trát ni hẹn giờ Thìn sáng mai tại đình làng, các ông cậy quyền mô mà xông vào bắt bớ trước giờ?”

Cụ Nam cất giọng đanh thép tiếp lời: “Đúng rứa! Tờ trát ghi rõ triệu tập đương sự vào giờ Thìn sáng mai tại đình làng để quan trên luận bàn. Phiên xử chưa mở, các chú tự ý bắt bớ đàn bà con trẻ là trái phép nước. Xin mời các chú về cho, sáng mai ông cháu tôi khắc có mặt đường hoàng, không trễ một khắc!”

Thấy bà con vạn đò xách đòn cẩu, mái chèo vây quanh bờ giậu ngó vào, viên cai tuần biết khó làm càn, hậm hực giật lại tờ trát: “Được! Giỏi cho ngữ thợ mộc mồm mép! Sáng mai trước mặt quan viên và thầy cãi nhà họ Phan, để coi mẹ con mày còn cứng đầu được bao lâu!”

Toán tuần đinh hậm hực quay gót, tiếng chân huỳnh huỵch xa dần ra ngõ bến.

Chạng vạng tối, sương lạnh buông mờ mịt trên dòng sông Đông Ba. Ngọn đèn dầu lạc leo lét thắp sáng gian chòi nứa. Dỗ cho bé Tí ăn xong bát cháo hoa rồi ngủ say trên chõng tre, Nhài ngồi lặng bên bàn mộc, vẻ mặt đượm âu lo.

Cụ Nam kéo chiếc ghế con ngồi đối diện Nhài, điềm đạm bảo: “Con đừng sợ. Kẻ cậy quyền chỉ dọa được người yếu bóng vía. Họ Phan vin cớ con nghèo khổ để đoạt đứa nhỏ. Muốn bẻ gãy dã tâm ấy, ta phải dùng chính sự minh bạch của đồng tiền lao động mà đánh trả. Con đem cuốn sổ ghi chép thu chi của xưởng ra đây.”

Nhài vội mở ngăn kéo, lấy ra cuốn sổ bọc giấy bản thơm mùi mực nho. Dưới ánh đèn dầu, cụ Nam cùng Nhài cẩn thận rà soát từng khoản thu chi: tiền bán mười đôi guốc vông chợ Đông Ba thu năm đồng bạc Đông Dương; tiền bán lẻ cho bạn hàng bến đò; tiền mệ Như Ý cọc năm đồng làm hai mươi đôi guốc phủ đệ; cùng tiền mua gỗ vông, sơn ta, lụa và công thợ thêu.

“Con coi,” Cụ Nam chỉ tay vào hàng số kết sổ, “Sau khi trả đứt năm mươi đồng nợ khống, xưởng ta vẫn còn hơn mười hai đồng bạc Đông Dương, chưa kể tiền hào, tiền kẽm khách cọc guốc mới. Một đồng bạc ở kinh kỳ ni đủ cho hai mẹ con sống đàng hoàng cả tháng. Sinh kế xưởng Bế Ký vững vàng như bàn thạch, cớ chi bảo con không đủ sức nuôi con?”