Chương 16: Ánh Sáng Lẽ Phải

Rèm gấm viền kim tuyến của cỗ xe ngựa khẽ vén lên. Bế Triều Nam đứng sừng sững bên bậc thềm gỗ gian chính đình làng Bãi Dâu, ánh mắt trầm tĩnh hướng ra khoảng sân gạch rêu phong. Người đánh xe kính cẩn hạ chiếc bục gỗ nhỏ xuống nền đá răm. Một bàn tay thon thả mang chiếc vòng ngọc bích vén tà rèm buông, và bóng dáng thanh nhã của mệ Như Ý xuất hiện giữa tiếng xôn xao kinh ngạc của hàng trăm người dân xóm thợ.

Mệ bước xuống đất, tà áo dài gấm tứ thân màu lam nhạt khẽ lay động theo làn gió mai từ sông Đông Ba thổi vào. Dưới gấu quần lụa trắng muốt, đôi guốc mộc cây vông phủ lớp sơn then đen nhánh như mắt huyền, điểm xuyết cánh sen cẩn xà cừ cửu khổng lấp lánh ánh ngũ sắc dưới nắng sớm. Từng bước đi của mệ êm ru, khoan thai và vững chãi lạ thường, hoàn toàn rũ sạch dáng vẻ khập khiễng, nhăn nhó vì những cơn đau buốt ngón chân do giày da Tây phương thuở trước.

Thấy huy hiệu hoa sen thếp vàng của bậc tôn thất phủ đệ Kim Long, viên quan tri huyện đang ngồi trên sập vội đứng dậy, chỉnh lại vạt áo lương đoan trang, chắp tay cúi đầu: “Kính chào mệ. Chẳng hay hôm nay có việc chi mà mệ hạ cố đến chốn công đường hèn mọn ni?”

Mệ Như Ý mỉm cười lễ độ, khẽ nghiêng mình đáp lễ rồi thong thả bước vào giữa đình. Đôi guốc mộc gõ nhịp lách cách giòn giã trên nền gạch tàu, âm thanh thanh thoát như chuỗi ngọc rơi. Mệ đưa mắt nhìn cụ Nam với vẻ kính trọng kín đáo, rồi quay sang nhìn thẳng vào vị quan huyện: “Tôi nghe tin nha môn mở phiên phân xử chuyện gia quy và sinh kế của mẹ con cô Nhài xưởng Bế Ký, nên mượn cỗ xe sang đây để thưa cùng quan lớn một việc can hệ.”

Bà Nghị Phan ngồi bên chiếc ghế trắc trố mắt nhìn, chiếc quạt the cán ngà trên tay bất giác ngừng phẩy. Gã thầy cãi đứng cạnh cũng thu bớt vẻ ngạo mạn, cúi gằm mặt xuống đất.

Mệ Như Ý khẽ gật đầu cho người tì nữ đi sau dâng lên một tập giấy hoa tiên đóng dấu son đỏ chói: “Thưa quan lớn, đây là toàn bộ các văn tự đặt hàng mà các mệnh phụ, tiểu thư chốn vương phủ hoàng tộc ở Kim Long và Vĩ Dạ đã ký kết với xưởng mộc Bế Ký. Đôi guốc gỗ vông do cụ Bế Triều Nam đẽo gọt uốn lượn ôm sát vòm bàn chân, lót lớp cao su êm ái cùng những quai lụa chần bông thêu hoa sen do bàn tay cô Nhài may vá, đã cứu rỗi đôi bàn chân đau đớn kinh niên của tôi. Danh tiếng và tài nghệ của xưởng Bế Ký hiện thời được khắp phủ đệ kinh kỳ trân quý. Chúng tôi đã giao trước năm đồng bạc đặt cọc, và sắp tới còn thanh toán thêm hàng chục đồng bạc Đông Dương nữa cho hai mươi đôi guốc phủ đệ.”

Mệ quay sang nhìn bà Nghị Phan, giọng nói nhã nhặn mà sắc bén như lưỡi dao giấu trong tơ lụa: “Một xưởng mộc có tài nghệ trác tuyệt, có sinh kế vững vàng và được bao bậc quyền quý tin yêu như rứa, há lại là nơi đói nghèo, túng quẫn không nuôi nổi một đứa trẻ lên bốn hay răng?”

Lời nói rành rẽ của mệ Như Ý rơi xuống giữa đình làng như tiếng chuông khánh ngân vang. Bà Nghị Phan tím bầm mặt mày, đôi môi nhai trầu run bần bật không thốt nên lời. Gã thầy cãi toát mồ hôi hột, cố gượng gạo cất giọng then thé: “Bẩm... bẩm quan lớn! Dẫu có tiền bạc, nhưng phép tắc dòng họ... phận dâu con thì phải...”

“Đủ rồi!”

Quan tri huyện vung tay, đập mạnh thanh kinh đường gỗ mun xuống mặt án thư. Một tiếng chát đanh gọn dội vang khắp các vì kèo nóc đình, dập tắt hoàn toàn sự ngoan cố của gã thầy cãi.

Vị quan huyện cầm bức di thư ố vàng của người chồng quá cố lên, giơ cao trước bàn dân thiên hạ: “Bản quan đã tra xét tường tận! Thứ nhất, bức di thư thủ bút của người chồng quá cố nhà họ Phan phân định rành rành: trao trọn quyền nuôi nấng, dạy dỗ đứa con thơ cho người mẹ đẻ là Bế Thị Nhài. Nét chữ, con dấu của người đã khuất là bằng chứng thiêng liêng cao nhất, không kẻ nào được phép bẻ cong!”

Quan tri huyện lại chỉ tay vào cuốn sổ bổi và tập giấy đặt hàng của mệ Như Ý: “Thứ hai, cuốn sổ chi thu rõ ràng, rành mạch từng hào từng xu. Xưởng Bế Ký chẳng những không nợ nần ai một đồng kẽm, mà còn tích lũy hơn mười hai đồng bạc Đông Dương, lại có đơn hàng lớn của tôn thất bảo chứng. Mẹ con Bế Thị Nhài hoàn toàn tự chủ sản nghiệp, ăn ở có nhân đức, được hàng xóm Bãi Dâu đồng lòng lấy cả tính mạng ra bảo bọc!”

Ánh mắt quan tri huyện nghiêm nghị quét qua phía bà Nghị Phan: “Nhà họ Phan cậy giàu sang, dựng văn tự nợ khống bức bách dâu góa, nay lại viện dẫn lề thói cổ hủ toan cướp đoạt cốt nhục. Chiểu theo luật pháp bảo hộ quyền làm mẹ và phụng dưỡng con thơ, bản quan tuyên phán: Bế Thị Nhài toàn quyền giám hộ và nuôi dạy con trai là Bế Văn An! Từ nay về sau, nghiêm cấm họ Phan kéo người quấy nhiễu, nếu còn tái phạm sẽ chiếu luật nha môn tống ngục trị tội!”