Chương 17: Mái Ấm Bãi Dâu

Cụ Bế Triều Nam hai tay đỡ lấy phong bao bằng giấy bổi dày cộm từ mệ Như Ý. Dưới ánh đèn dầu tù mù nơi góc chõng, dấu triện son đỏ thắm của Hội Đô thành Hiếu Cổ như bừng lên một vệt sáng ấm áp, rực rỡ giữa gian nhà tranh vách đất. Cụ khẽ nghiêng đầu, giọng trầm lắng mà chứa chan lòng biết ơn:

“Đội ơn mệ đã nhọc lòng vì xưởng mộc Bãi Dâu. Lão già này cùng cháu con xin ghi tạc tấm thịnh tình của mệ.”

Mệ Như Ý mỉm cười, đôi mắt sáng lấp lánh vẻ hoan hỉ:

“Cụ Bế đừng khách khí rứa. Tài nghệ của cụ và tấm lòng thơm thảo của cô Nhài xứng đáng được cả kinh thành này biết tới. Hội đấu xảo mùa thu năm nay hội tụ tinh hoa trăm nghề của xứ Kinh kỳ, tôi tin đôi guốc gỗ vông của xưởng Bế Ký nhất định sẽ làm rạng danh đất thần kinh.”

Sau vài lời dặn dò ân cần về quy cách tham dự, mệ Như Ý từ tạ bước ra cỗ xe đang đợi bên bến sông. Cụ Nam dõi mắt nhìn theo bóng cỗ xe khuất dần sau rặng bần xao xác, lòng ngổn ngang bao dự tính. Hội đấu xảo là cơ hội ngàn vàng, nhưng việc trước mắt cụ muốn làm ngay không phải là tranh tài đoạt giải, mà là gầy dựng sinh kế vững chắc cho những phận đời cơ cực quanh mình.

Sớm hôm sau, khi sương mù còn bảng lảng giăng kín mặt sông Đông Ba, xưởng Bế Ký đã vang lên tiếng chặt tre, đốn nứa chan chát. Cụ Nam cùng thằng Cò hì hục chôn từng chiếc cọc tre già thẳng tắp xuống mé sông, dựng thêm một chái hiên rộng rãi lợp bằng lá dừa nước dày dặn. Tiếng cười đùa rộn rã át cả tiếng nước vỗ bờ. Đến cữ đứng trưa, mái hiên mát rượi đã vươn dài ra sát mép nước, đón từng làn gió lành lạnh từ lòng sông thổi vào, làm dịu đi cái nồng ngột của mạt cưa và bụi gỗ.

Đúng như lời hẹn, cô thợ thêu Lành dẫn theo sáu người phụ nữ trong xóm Bãi Dâu tìm đến xưởng. Họ đều là những người mẹ góa bụa, người mang bàn chân dị tật hoặc khập khiễng vì lao dịch nhọc nhằn nơi bến đò, bãi rác. Bước qua tấm liếp, nhìn những khúc gỗ vông trắng xốp xếp ngay ngắn và chiếc chõng tre quen thuộc, ai nấy đều rụt rè, bối rối đưa mắt nhìn cụ Nam.

Cụ Nam đặt chiếc đục mòn vẹt xuống tấm thớt gỗ, ánh mắt bao dung nhìn lướt qua đôi bàn chân của từng người. Cụ mỉm cười hiền từ:

“Mấy o, mấy chị cứ tự nhiên ngồi xuống chõng. Đến xưởng Bế Ký thì xem như người trong một nhà, đừng e ngại chi cả. Có tôi và con Nhài ở đây, chỉ cần chịu thương chịu khó, từ nay mọi người sẽ có cái nghề chân chính đặng nuôi con.”

Một người phụ nữ chừng ngoài ba mươi tuổi, lưng hơi còng vì bao năm gánh củi thuê, nghẹn ngào cất tiếng:

“Thưa cụ, chúng con phận gái góa nghèo hèn, tay chân thô kệch quen việc nặng, lại thêm tật nguyền đi đứng chẳng vững, liệu có học nổi cái nghề khéo léo ni không cụ?”

“Học được hết, con à,” Cụ Nam từ tốn bước lại gần, cúi người chỉ vào dấu chân lấm lem bùn đất của người phụ nữ trên nền đất nện. “Nghề đẽo guốc mộc của lão già này không chuộng sự khéo léo hoa mỹ đầu tiên, mà bắt đầu từ lòng thấu hiểu nỗi đau nơi bàn chân. Chị nhìn coi, mép ngoài bàn chân chị lõm sâu, gót chân nghiêng hẳn về bên trái khiến mỗi bước đi sức nặng dồn hết vào gân sau, lâu ngày thắt lưng rũ rượi, đau buốt thấu xương. Giờ đẽo guốc cho mình hay cho bà con, việc trước tiên là phải nhìn dáng đi đặng biết đường nâng cái hõm, giữ cái gót cho ngay ngắn.”

Cụ Nam ngồi bệt xuống khúc gỗ lớn, tay cầm chiếc nạo cong, kiên nhẫn chỉ dạy cho từng người. Với người sụp vòm lòng chân, cụ hướng dẫn cách gọt sống guốc uốn lượn thoai thoải như nhịp cầu cong để chia đều gánh nặng. Với người chân vòng kiềng hay vẹo gót, cụ chỉ cách vát nhẹ mép đế để dựng thẳng lại trục đứng của ống chân. Bàn tay già nua run rẩy vì năm tháng nhưng khi chạm vào thớ gỗ lại chuẩn xác lạ thường. Những người phụ nữ chăm chú lắng nghe, ánh mắt từ hoang mang chuyển dần sang rạng rỡ hy vọng. Gian chòi ven sông bỗng chốc trở thành một mái ấm ấm áp tình thân, rộn vang tiếng nạo gỗ loạt soạt và những lời chỉ dẫn ân cần.