Chương 3: Mũi Rìu Nắn Vòm Chân

Bóng tối của đêm kinh hoàng dần lùi lại phía sau bờ bãi phù sa, nhường chỗ cho cữ sớm tinh mơ bảng lảng khói sương. Khi tiếng chuông chùa Diệu Đế xa xa ngân nga từng hồi thong thả trên mặt nước sông Đông Ba, tiếng bước chân lẹp xẹp quen thuộc đã vang lên ngoài bờ giậu rách.

“Thầy ơi! Thầy đỡ mệt chưa thầy?”

Thằng Cò thò cái đầu cạo trọc lóc chừa chỏm tóc bánh dầy qua khe liếp nứa, đôi mắt một mí hấp háy vẻ lo lắng. Thấy cụ Bế Triều Nam đã khăn áo gọn gàng, tay cầm chiếc rìu đẽo đứng sừng sững giữa sân, thằng bé thở phào đánh thót, vội quẹt mũi cười toe toét. Cụ Nam khẽ gật đầu, vẫy tay gọi đệ tử:

“Cò đó hả con? Đi theo lão già này một chuyến. Ta ra mé rào ven đầm nước nhặt củi.”

Hai thầy trò men theo lối mòn lầy lội sương muối hướng về phía đầm nước cuối xóm Bãi Dâu. Nơi đây, xen lẫn những bụi dứa dại cằn cỗi là những thân cây vông mọc hoang gai góc, vỏ xám mốc thếch. Xưa nay, phường thợ mộc kinh thành chẳng ai thèm ngó ngàng tới thứ cây này. Họ chê gỗ vông xốp xộp, mềm oặt như bấc, không đóng nổi chiếc kỷ con hay chiếc phản nằm, chỉ có dân nghèo thỉnh thoảng chặt cành rào vườn hoặc phơi khô làm củi đun nấu. Nhưng dưới con mắt tinh tường của một chuyên gia phục hồi từng trải qua cả đời người tích lũy tri thức, cụ Nam biết đây chính là báu vật trời ban. Thớ gỗ vông xốp nhẹ phi thường, dẻo dai đàn hồi, lại xua tan ẩm thấp, nhẹ chỉ bằng một phần ba gỗ mít gỗ xoan. Với đôi bàn chân đã tơi bời thương tích của người phu gánh, nhẹ đi một lạng là trút bớt một phần gánh nặng ngàn cân đè lên gân cốt.

Cụ Nam lựa những đoạn cành thẳng thớm, đường kính chừng hai tấc đã khô nỏ dãi dầu qua mùa nắng trước. Thằng Cò lanh lẹ cúi nhặt từng đoạn gỗ vông đã chặt, vừa ôm vào lòng vừa gãi đầu thắc mắc:

“Thầy gom gỗ mục ni làm chi rứa thầy? Gỗ ni mềm xèo, chém nhát rựa là lún sâu hoắm, đóng bàn ghế răng đặng?”

“Gỗ cứng để dựng nhà che mưa nắng, còn gỗ xốp nhẹ để nâng niu gót chân người nghèo, con à,” cụ Nam trầm giọng đáp, ánh mắt hiền từ rọi vào màn sương đang tan dần trên mặt sông.

Hai thầy trò ôm mớ gỗ vông trở về khoảng sân đất nện trước xưởng Bế Ký. Vừa bước chân vào ngõ, cụ Nam đã thấy Nhài đang lúi húi bên góc chái bếp, chuẩn bị quảy đôi thùng tôn đi gánh nước giếng. Mỗi bước di chuyển của nàng đều gượng gạo, bàn chân trái rụt rè nhấc lên nhấp xuống như giẫm phải than hồng, sống lưng hơi gập về phía trước để chống chọi lại cơn buốt nhói dội từ gót chân.

“Nhài, buông đôi thùng xuống đó, lại đây với ông,” cụ Nam cất tiếng gọi.

Nhài giật mình quay lại, vội lau mồ hôi rịn trên trán, rụt rè bước tới bậc cửa:

“Dạ, ông đã dậy sớm rứa… Để con đi gánh hai gánh nước giếng nấu nồi cháo hoa cho cu Tí rồi dọn dẹp xưởng…”

“Nước non tính sau. Ngồi xuống chiếc ghế con này.” Cụ Nam ân cần ấn vai đứa cháu gái, rồi lấy từ góc cột ra cây thước mộc bằng tre đã lên nước nâu bóng.

Cụ quỳ một chân xuống nền đất lạnh, nâng bàn chân nứt toác rớm máu của Nhài đặt nhẹ lên đùi mình. Trước ánh mắt tròn xoe của thằng Cò và sự bỡ ngỡ của Nhài, cụ Nam bắt đầu thao tác một việc mà từ cổ chí kim chưa từng có người thợ mộc xứ Huế nào làm khi đẽo guốc. Cụ không chỉ đặt thước đo chiều dài từ ngón chân cái đến gót, mà còn cẩn thận áp thước đo bề ngang phần ức chân, đo độ cao khoảng hõm vòm giữa lòng bàn chân khi nàng thả lỏng. Ngón tay gầy guộc đầy sẹo nghề của cụ miết nhẹ dọc theo bờ ngoài bàn chân, đo lường độ lệch của trục xương gót đang bị nghiêng ra phía ngoài do những năm tháng gánh nặng trên đế gỗ phẳng lì.

Nhài ngượng ngùng toan co chân lại, giọng ngập ngừng:

“Ông ơi… người ta mua guốc chợ chỉ ướm dài ngắn theo gang tay, răng ông đo đạc kỳ công chi lạ rứa ông?”

Cụ Nam ngước nhìn cháu gái, đôi mắt già nua ánh lên vẻ nghiêm cẩn của người thầy thuốc:

“Bàn chân con người ta sinh ra vốn có vòm cong uốn lượn, có chỗ nhô lên chỗ lõm xuống để nâng đỡ cả tấm thân. Guốc chợ đẽo một tấm gỗ phẳng đét như khúc củi, bắt cái chân con người ta phải oằn mình ép theo mặt phẳng vô tri ấy. Khác nào bắt suối nguồn phải chảy thẳng băng trong lòng máng sắt? Lực đè nặng dồn hết vào gót và ức chân, bảo sao thịt da không toác nát, gân cốt không đau thấu tâm can? Phải đo cho chuẩn thì đế gỗ mới ôm trọn từng đường gân thớ thịt của con được.”

Nhài nghe từng lời ông nội nói, cảm giác từng ngón tay thô ráp của ông lướt qua da thịt mang theo luồng sinh khí ấm áp diệu kỳ, làm dịu đi nỗi ê chề tủi nhục dồn nén suốt bao ngày qua.

Lấy xong số đo, cụ Nam bảo Nhài cứ đi gánh nước, còn cụ mang khúc gỗ vông ra ngồi dưới bóng râm mát rượi của cây mù u cổ thụ trước sân. Thằng Cò nhanh nhảu quét sạch lớp dăm bào mục nát chung quanh, rồi ngồi chồm hổm một bên chực chờ sai vặt.