Chương 8: Tiếng Guốc Bến Đông Ba

Tiếng tù và bằng sừng trâu vừa dứt, mũi chiếc đò dọc đã va khẽ vào mỏm đá bờ sông, phát ra tiếng lục cục trầm đục. Cụ Bế Triều Nam buông cành vông non ứa nhựa xuống mé sân, rảo bước băng qua rặng dừa nước chạy thẳng ra bến. Thằng Cò lật đật bám sát sau lưng, hai ống quần xắn cao tới bẹn còn bê bết bùn non.

Dưới bến nước nhá nhem sương khói, người lái đò trạc ngoài bốn mươi, mình trần trùng trục vạm vỡ, đang thuần thục quăng tao dây thừng quấn quanh chiếc cọc tre đóng chặt mé bờ. Trên lòng thuyền bè chở đầy những thân cây gỗ xù xì, vỏ xám mốc thếch, đường kính dễ chừng hai gang tay người lớn, nằm chen chúc bên những súc gỗ trôi dạt.

Cụ Nam nheo mắt quan sát, bước nhanh tới sát mé nước. Ông cúi người, bàn tay gầy gò vỗ nhẹ vào thân gỗ trên cùng. Tiếng gõ phát ra thanh giòn, rỗng xốp lạ thường. Cụ lướt ngón tay miết qua lớp vỏ xơ xác, bấm nhẹ móng tay vào phần giác gỗ. Thớ thịt cây mềm dẻo, đàn hồi rất tốt và nhẹ bẫng đến không ngờ. Đó đích thị là những súc vông gai cổ thụ đốn từ rừng già đại ngàn, dầm sương dãi nắng trên nương rẫy mạn ngược trôi dạt về xuôi.

“Bác lái ơi,” cụ Nam lên tiếng, giọng trầm ấm vượt qua tiếng sóng vỗ ì oạp. “Mớ gỗ ni bác chở đi mô rứa?”

Người lái đò gạt mồ hôi trán, ngẩng lên nhìn cụ già râu tóc bạc phơ: “Thưa cụ, đống ni bà con người Thượng trên mạn Nam Đông phát nương dọn rẫy đốn hạ, kết bè thả trôi về xuôi. Tôi tính chở qua mạn Bao Vinh giao cho lò gốm đun củi. Khổ nỗi lò chê thứ gỗ xốp ni mau tàn, tro nhiều mà lửa không đượm, ép giá rẻ mạt quá. Đò nặng khẳm, tôi phải ghé bến Bãi Dâu tìm chỗ tống bớt kẻo đêm hôm nước rặc khó neo.”

Nghe câu trả lời, cụ Nam mừng thầm trong dạ. Thứ gỗ vông xốp nhẹ này làm củi đun thì vô dụng, nhưng đem đẽo guốc mộc thì chính là bảo vật trời cho. Ông ôn tồn ướm lời: “Lão già này đang cần số gỗ ni đẽo nông cụ cho bà con lối xóm. Nếu bác thuận tình để lại hết cả bè, tôi gửi trọn tiền tươi ngay bờ bến, đỡ công bác chèo chống sang Bao Vinh đêm tối.”

Người lái đò trố mắt nhìn, sau một hồi ngẫm nghĩ liền gật đầu cái rụp. Đúng lúc ấy, Nhài nghe động cũng hớt hải chạy ra, tay ôm khư khư chiếc khăn mùi soa bọc tiền. Cụ Nam nhận lấy gói bạc từ tay cháu gái, rút đủ năm đồng bạc Đông Dương cùng mấy đồng kẽm đưa tận tay người lái đò. Cầm những đồng bạc trắng bóng kêu leng keng đanh giòn, bác lái đò mừng rỡ ra mặt, liền cùng thằng Cò hì hục lăn từng súc vông tròn trịa lên bờ đá Bãi Dâu trước khi quay mũi thuyền xuôi dòng.

Đêm hôm ấy, góc chòi rách của xưởng mộc Bế Ký bừng sáng dưới ánh đèn dầu hỏa. Cơn lo thiếu hụt gỗ vông đè nặng suốt buổi chiều tan biến như khói sương.

Cụ Nam cùng thằng Cò bắt tay ngay vào việc. Từng khúc gỗ vông già khô nỏ được cưa xẻ thành những thỏi vuông vức dài chừng sáu tấc, dày hơn nửa tấc. Lưỡi rựa của cụ Nam vung lên nhịp nhàng, từng mảng dăm bào mỏng mảnh cuộn tròn rơi lả tả xuống nền đất nện. Dưới bàn tay lão luyện, từng cốt guốc uốn lượn ôm khít lòng bàn chân dần hiện rõ hình hài: mặt trên vồng cao đỡ vòm hõm, đuôi gót khoét sâu đúng một phân hình lòng chảo, mặt đáy vát thoai thoải hình cánh cung mạn thuyền. Cụ Nam cẩn thận dùng giũa sắt mài mịn từng mép gỗ, rồi chỉ dẫn thằng Cò đóng lặn đinh cố định những miếng cao su lốp xe ba ly dưới gót.

Bên chiếc chõng tre kê tạm viên gạch, Nhài ngồi chăm chú dưới bóng đèn dầu. Nàng lấy ra những dải vải dệt thổ cẩm nhiều sắc màu nền nã vừa đổi được ở góc chợ ban sáng. Nàng khéo léo lót vào giữa một lớp bông gòn xốp mềm, dùng kim luồn chỉ ngũ sắc viền quanh các đường mép quai. Chiếc quai guốc thổ cẩm mềm mại, điểm xuyết hoa văn hình sóng nước vừa êm ái nâng niu mu bàn chân, vừa tôn lên nét duyên dáng thanh lịch cho đôi guốc mộc cây vông.

Bé Tí đã ngủ say trong góc chăn ấm, thỉnh thoảng khẽ cựa mình thở đều đều theo nhịp gõ đục chan chát của ông cố. Đêm càng về khuya, chồng guốc hoàn chỉnh xếp nơi góc chòi càng cao thêm, toát lên mùi thơm ngai ngái mộc mạc của gỗ rừng hòa cùng mùi vỏ cây chát nồng.