Chương 4: Ngọn Lửa Xóm Lò

Bác Thao lặng người nhìn Hưng. Dưới ráng chiều nhập nhoạng ở bãi Soi, vạt áo bảo hộ của người thợ cả còn khét lẹt tro than, nhưng ánh mắt kiên định của người học trò trẻ đã truyền thêm sinh khí cho bác. Bác Thao hít một hơi dài, quay sang bảo Đội trưởng Quản:

“Chú Quản ở lại trông máy với thằng Cường, dọn dẹp rồi phủ bạt cẩn thận. Tôi với thằng Hưng sang xóm Lò một chuyến. Còn nước còn tát, không thể để trạm bơm Cầu Đen chết khát được.”

Hai bác cháu xốc túi đồ nghề, rảo bước men theo đường mòn đất đỏ vắt qua đồi cọ. Gió chiều thổi ràn rạt qua tán cọ xòe tròn, cuốn theo hơi đất khô khát của đồng chiêm nứt nẻ. Vượt qua con dốc, thung lũng xóm Lò hiện ra dưới làn khói lam bảng lảng. Hơi nóng hầm hập phả ra từ những cỗ lò bầu khổng lồ tựa lưng vào vách đồi, đỏ rực như mu rùa ủ lửa ngàn độ. Mùi đất ẩm quyện mùi củi bửa gỗ nghiến cháy nồng đượm tạo nên không khí lao động đặc quánh.

Hưng cùng bác Thao bước vào sân xưởng gốm họ Bùi. Giữa sân, hàng trăm chum vại, niêu đất mộc xếp ngay ngắn chờ khô. Dưới hiên nhà ba gian, nghệ nhân Bùi Văn Mộc đang ngồi trên chiếc phản gỗ lim cũ kỹ, ngón tay dính vệt bùn son cầm chiếc tẩu đất nung gõ nhè nhẹ vào mạn phản. Thấy hai người thợ điện bước vào với dáng vẻ vội vã, vạt áo bác Thao còn cháy xém mảng bạt đen thui, bác Mộc nheo mắt cất tiếng khàn đặc:

“Kìa bác Cả Thao! Trông hai bác cháu như vừa thoát khỏi đám cháy thế? Lại đây làm bát nước chè tươi cho mát ruột đã.”

“Không kịp uống nước đâu bác Mộc ơi,” bác Thao bước lên bậc tam cấp, giọng khẩn khoản. “Tuyến dây mười ki-lô-vôn vừa nổ tan bát sứ ngoại ở bãi Soi. Còn đúng sáu ngày nữa là hạn đóng điện chạy trạm bơm Cầu Đen cứu lúa chiêm mà kho Ty hết sạch vật tư rồi. Cháu Hưng nó bảo chỉ có ngọn lửa lò bầu và đất xóm Lò của bác mới gánh nổi tuyến dây này!”

Nụ cười trên gương mặt sạm nắng của bác Mộc vụt tắt. Lão nghệ nhân đập mạnh chiếc tẩu thuốc xuống mặt phản gỗ phát ra tiếng “cốp” đanh gọn, tro đỏ bắn tung tóe. Bác trừng mắt nhìn bác Thao rồi quắc mắt sang Hưng, gắt gỏng:

“Bác Cả nói năng hồ đồ gì thế? Chú mày tưởng nghề gốm làng này là trò con trẻ chắc? Đất xóm Lò ba đời chỉ nặn niêu kho cá, vò rượu, chum tương. Điện mười ki-lô-vôn là sấm sét trên trời, hồ quang vừa liếm cháy vạt áo bác kia kìa! Đất nung mà đòi giữ sấm sét, ngộ nhỡ nổ toác, chết người cháy cột thì xóm Lò gánh sao nổi tội vạ? Đừng thấy túng quẫn rồi đem sinh mạng ra làm trò đùa!”

Không khí dưới mái hiên đông cứng lại. Lòng tự ái của người thợ già bị xúc phạm khi ngỡ rằng cánh thợ điện xem gốm làng nghề như thứ chắp vá liều lĩnh. Bác Thao sượng sùng đứng chôn chân, định mở lời xoa dịu nhưng nghẹn lời.

Hưng vẫn giữ vẻ điềm tĩnh lạ thường. Cậu lặng lẽ bước lùi hai bước, cúi người nhặt mảnh gốm vỡ nằm lẫn trong đống xỉ than dưới chân lò. Trong đồng tử Hưng, tầm nhìn trực quan khẽ gợn sóng. Cậu nhìn thấu cấu trúc vi mô bên trong mảnh vỡ: những bọt khí li ti phát ra các điểm sáng vàng nhạt rời rạc, báo hiệu độ xốp lớn và liên kết hạt lỏng lẻo.

Cầm mảnh gốm bước lại gần mép phản, Hưng hai tay đưa lên trước mặt bác Mộc, cất giọng lễ phép nhưng rành rọt:

“Bác Mộc bớt giận, xin nghe cháu thưa một lời. Bác nói đúng, gốm dân dụng thường ngày xốp nhiều bọt khí li ti thế này, khi đưa điện áp cao thế vào, không khí ẩm trong khe rỗng sẽ bị đánh thủng sinh nhiệt nổ tung ngay. Nhưng đó là đất sét thường nung ở chín trăm độ C. Nếu ta thay đổi phối liệu thì hoàn toàn khác!”

Bác Mộc nhíu mày, tẩu thuốc ngưng lại giữa chừng: