Chương 5: Mẻ Sứ Đầu Tiên

Tiếng tẩu đất nện cộc một tiếng giòn giã xuống mặt phản lim vẫn còn đọng lại trong gian nhà ấm mùi tro bếp. Bác Mộc dứt lời liền xắn cao hai ống tay áo chàm, đưa mắt nhìn về góc sân chất đầy sọt đá và bao đất. Bác Thao vỗ vai Hưng dặn dò đôi câu rồi vội vã quay về lán ngã ba Cầu Đen trông nom công trường, để cậu ở lại xóm Lò dốc trọn tâm lực cho trận đánh quyết định.

Suốt hai ngày đêm sau đó, xưởng gốm họ Bùi không lúc nào ngơi tiếng chày giã. Hưng cùng Oanh và bác Mộc chia nhau từng việc, tỉ mỉ đến từng li. Ba thúng thạch anh bãi bồi sông Chanh đổ vào cối đá được Hưng cùng Oanh thay nhau giã dập rồi nghiền mịn như bột nếp. Ở góc sân, đất sét trắng đồi Mâm Xôi được bác Mộc đánh tan trong bể gạch, để Hưng gạn lọc từng gáo huyền phù sánh đặc, loại sạch sỏi cát và rễ mục.

Đất sét dẻo quánh, bột thạch anh cùng tro trấu đốt kỹ được nhào trộn đúng tỷ lệ Hưng tính toán trên giấy kẻ ô. Từng tảng đất được quật mạnh xuống bàn đá, thúc gót chân kỹ lưỡng rồi cắt lớp kiểm tra độ đồng nhất. Cạnh đó, Oanh bắc chảo gang đun nước tro theo bài men cổ truyền của cụ cố, đôi tay thoăn thoắt khuấy đều thứ men sóng sánh màu cánh gián, chốc chốc lại ngước nhìn Hưng mỉm cười khích lệ.

Chiều muộn ngày thứ hai, công đoạn chuốt phôi bắt đầu. Bác Mộc ngồi trước chiếc bàn xoay gỗ lim, chân trần đạp nhịp nhàng vào thớt gỗ tạo nên những vòng quay tít tắp. Cục đất mịn dưới tay bác dần vươn cao, nở rộng thành hình chiếc phễu úp ngược. Hưng đứng bên cạnh, tay cầm compa sắt và bản vẽ mặt cắt đã sờn mép, chăm chú theo dõi từng đường miết dao tre:

“Bác Mộc cho gờ tán thứ hai lượn sóng sâu thêm ba mi-li-mét nữa ạ. Độ dốc này sẽ ngăn giọt nước mưa đọng lại thành cầu dẫn điện, kéo dài đường rò bề mặt khi lưới chịu tải mười ki-lô-vôn.”

Bác Mộc khẽ gật đầu. Đầu ngón tay cái dính bùn của bác lướt nhẹ một đường chuẩn xác, tạo thành năm vành tán uốn lượn sắc sảo. Từng chiếc phôi chuốt xong được hong gió cho se mặt rồi nhúng ngập vào thùng men tro ngọc. Năm chiếc phôi sứ đầu tiên đều tăm tắp, mang theo trọn vẹn hy vọng của cả đội thợ và xóm Lò.

Chập tối, năm chiếc bát sứ được cẩn trọng đưa vào vị trí đẹp nhất trong buồng đốt thứ hai của cỗ lò bầu. Cửa lò xây bịt kín bằng gạch chịu lửa, chỉ chừa lỗ cời than phía dưới và lỗ phong hỏa tròn nhỏ ngang tầm mắt. Bác Mộc châm mồi lửa rơm rạ, rồi những thanh củi bửa gỗ nghiến chắc nịch bắt đầu được ném vào buồng đốt.

Ngọn lửa bùng lên, tiếng củi gỗ nghiến nổ tí tách rền vang trong lòng vòm gạch. Mùi khói nồng đượm tro trấu phả ra cay xè sống mũi. Đêm càng về khuya, không khí quanh cửa lò càng nóng hầm hập. Hưng áp sát mặt vào lỗ phong hỏa, chăm chú nhìn sâu vào buồng nung.

Dưới tác động của nhiệt lượng, luồng phát xạ nhiệt quang học trong đáy mắt Hưng chuyển biến kỳ ảo. Cậu nhìn rõ từng vệt sáng nhiệt bao quanh năm khối phôi gốm: từ sắc đỏ sẫm giai đoạn thoát ẩm, chuyển dần sang vàng cam chói lọi khi xương gốm co ngót. Hưng tập trung quan sát dòng đối lưu nhiệt quanh các vành tán. Khi sắc vàng chuyển sang luồng ánh sáng trắng lóa rực rỡ — dấu hiệu lò nung vượt ngưỡng một nghìn hai trăm độ C, Hưng lập tức quay sang giục giã:

“Bác Mộc ơi, men bắt đầu kết khối rồi! Bác hãm bớt cửa gió, tiếp thêm củi nghiến giữ lửa xanh đều, chớ để tụt nhiệt kẻo nứt xương gốm!”

Bác Mộc thoăn thoắt điều chỉnh tấm chắn gió bằng gang, mắt lộ rõ vẻ thán phục nhìn chàng thợ trẻ:

“Được lắm chú mày! Giữ đúng nhịp thở của lò thế này thì lửa mới đanh, men mới ngấu!”