Chương 6: Nhát chêm gài nén

Tiếng thét của thằng Cò trên ngọn phi lao tựa phát pháo lệnh dội xuống bãi Thạch Bàn. Thế Đan buông vồ gỗ, chống gậy đứng dậy nhìn ra ngoài lộng. Mặt biển chiều tà vừa chốc lát còn êm ả nay sủi bọt trắng xóa; từng luồng cá cơm than béo mẫm lấp loáng ánh bạc cuộn trào theo con nước rong tràn thốc vào bờ. Đám hải âu chao lượn rợp trời, tiếng kêu chao chát hòa cùng tiếng gầm vang của sóng biển.

Mấy chục chiếc thuyền nan của vạn chài đồng loạt giương buồm chém sóng lao nhanh vào bờ, khoang nào cũng đầy ắp cá cơm than tươi rói ánh xanh biếc. — Lộc biển về rồi bà con ơi! Khiêng giỏ ra bến mau!

Tiếng lão Ba Thao vang rền giục giã. Đàn bà, con trẻ ùa ra triền cát, tay xách giỏ tre, vai quẩy đòn gánh đón luồng cá. Từng giỏ cá cơm còn cong đuôi quẫy tanh tách được chuyền tay thoăn thoắt, trút vào thúng lớn rồi gánh về giàn năm cỗ thùng bời lời sừng sững bên mép cồn.

Đan chống gậy bước tới bãi đất, cất giọng chỉ huy: — Bà con gánh cá vòng qua đầu gió, tránh cát bay vào thúng! Thằng Cò, múc nước biển trong ngoài lộng dội lướt qua từng sọt cho trôi rong rác! Cô Lành bưng thúng muối sạch lại đây!

Lành quệt mồ hôi bên thái dương, thoăn thoắt bưng từng thúng muối trắng đã phơi nỏ xếp thành hàng. Những con cá cơm than dài chừng hai đốt ngón tay, sống lưng xanh biếc, bụng ánh bạc xà cừ, mắt trong văn vắt không dính một hạt cát.

Đan bước lại cỗ thùng thứ nhất, tự tay rải lớp muối hạt dày hai đốt ngón tay làm nệm dưới đáy, rồi quay sang dặn dò: — Cứ đúng cữ mà làm! Ba thúng cá tươi thì rải đều một thúng muối hạt! Rải một lớp cá mỏng lại rắc một vốc muối phủ kín, làm nhẹ tay cho cá nằm êm, không làm dập ruột!

Tiếng cười nói rộn rã hòa cùng tiếng muối hạt lạo xạo va vào vách gỗ bời lời. Đàn ông nâng từng thúng cá trút xuống, đàn bà nhanh tay vung gáo muối rải đều. Cứ ba thúng cá cơm tươi lại nêm chặt bằng một thúng muối trắng đã xả sạch vị chát. Từng lớp cá muối xếp chồng khít khao, tỏa ra hơi mặn nồng thanh khiết của biển lộng.

Hoàng hôn buông xuống nhuộm thắm gò Đá Đỏ. Đúng năm mươi tạ cá cơm than tươi rói đã được trút trọn vẹn vào năm cỗ thùng bời lời. Mặt cá dâng lên mấp mí miệng thùng. Đan vốc muối hạt rải phủ một lớp dày che kín hoàn toàn thớ cá trên mặt để ngăn gió trời và hơi ẩm.

— Bác Ba ơi, khiêng vỉ tre gài nén! — Đan gọi lớn.

Lão Ba Thao cùng hai trai tráng vác những tấm vỉ tre già đặt úp lên miệng cá, rồi xếp các khúc gỗ kiền kiền đanh chắc đan chéo đè nặng lên mặt vỉ. Khâu gài nén này chính là linh hồn của nghề ủ chượp, quyết định mẻ cá chịu sức ép để tự chín ngấu hay sinh tà khí hư thối. Lão Ba dùng thân gỗ dài làm đòn bẩy, tì vai nén hết sức đè thanh kiền kiền xuống, khiến thớ gỗ bời lời ken chặt vang lên tiếng cót két khô khốc.

— Thằng Đan, đóng chêm! — Lão Ba gầm lên, gân cổ nổi cuồn cuộn.

Đan trụ vững chân trái, vung cao chiếc vồ gỗ nặng trịch.

“Chát! Chát! Chát!”

Từng nhát vồ nện xuống những chiếc chêm then cài bằng gỗ kiền kiền vát nhọn chêm ngang miệng thùng. Dưới sức ép ngàn cân của đòn bẩy và nhát chêm then cài, mặt vỉ tre lún sâu xuống, ép chặt lớp cá thịt nằm im lìm dưới đáy thùng, tống khứ toàn bộ tà khí ra ngoài.

Lần lượt cả năm cỗ thùng bời lời đều được nẹp vỉ, chêm then chặt chẽ như những pháo đài bằng gỗ bất khả xâm phạm. Khi nhát chêm cuối cùng ăn sâu vào ngàm gỗ, lão Ba buông đòn bẩy, ngồi phịch xuống bãi cát thở dốc.

Lành bưng lại bát nước chè vằng ấm đưa cho Đan: — Anh Đan uống ngụm nước cho đỡ mệt. Chân anh lại sưng đỏ rồi kìa...

Đan nhận bát nước, khẽ mỉm cười. Nhìn giàn thùng chượp uy nghiêm giữa bãi cát Thạch Bàn, trong lòng anh trào dâng niềm xúc động khó tả. Toàn bộ hy vọng và mồ hôi nước mắt của cả vạn chài giờ đây đều được khóa chặt dưới những thanh kiền kiền này.