Chương 20: Trao Lại Bộ Nông Cụ

Sáng sớm hôm sau, sương lam còn bảng lảng vắt ngang sườn đồi, sân đình làng Nguyệt Ảnh đã rộn rã bước chân người. Già trẻ lớn bé trong thung lũng tề tựu đông đủ, ai nấy đều khoác manh áo mới, gương mặt ngập tràn niềm hân hoan rạng rỡ. Giữa khoảng sân rộng lát đá xanh bằng phẳng, cụ Trình ngồi trên chiếc chõng tre con, trước mặt trải tấm vải gai đay thô ráp. Trên tấm vải ấy, bộ ba nông cụ Thấu Thổ, Tơi Căn và Dẫn Mạch nằm song song, trầm mặc đón ánh ban mai.

Cụ Trình nhúng một mảnh giẻ sạch vào chậu nước suối Lão Quế còn ấm hơi đất. Bàn tay dày dặn phủ kín vết chai sần cẩn trọng miết theo đường lượn, lau sạch từng hạt bùn khô còn bám nơi khe thép. Dưới làn nước trong, thớ sắt xám ánh lên vẻ thuần hậu, dẻo dai. Suốt ba mươi ngày đêm cùng cụ lội bùn bới quặng, mũi xẻng có chỗ sứt mẻ, thân xẻng lấm tấm vết trầy xước, nhưng chính những dấu tích ấy lại ngời lên hồn cốt của đất mẹ bao dung.

Khi giọt nước cuối cùng được thấm khô, Trưởng trấn Liễu Tùng Chu khẽ chỉnh lại vạt áo cẩm bào, cùng các vị bô lão trang nghiêm bước tới trước chõng tre. Cụ Trình đứng dậy, vóc dáng quắc thước vững vàng như cây lim rừng. Cụ nâng chiếc xẻng Dẫn Mạch dài ba thước bằng cả hai tay. Lòng máng xẻ rãnh xoắn ốc uốn lượn nhẵn thín, mũi búp sen vẫn thoảng mùi men rễ cỏ và tro rơm nếp. Cụ hướng về phía Liễu Tùng Chu, cất giọng trầm ấm:

— Thưa Trưởng trấn, đây là chiếc xẻng Dẫn Mạch. Nhờ nó bẩy vỡ khối quặng ma thuật lõi nơi kẽ nứt hàm rồng mà mạch nước ngầm ngàn năm mới thức giấc, tuôn dòng tưới tắm cho thung lũng ta. Lão xin trao chiếc xẻng này lại cho Trưởng trấn, để lưu giữ nơi gian chính nhà chung của làng. Mong rằng mỗi bận nhìn thấy nó, các đời người coi sóc vùng đất này sẽ luôn ghi nhớ: Mạch nước là nguồn sống thiêng liêng của điền trang. Muốn nước ngọt chảy mãi, phải thuận theo lẽ tự nhiên, lắng nghe hơi thở của đất đai chứ đừng bao giờ cậy quyền ép uổng bằng bùa chú vội vàng.

Liễu Tùng Chu kính cẩn nghiêng mình, đón nhận cán xẻng bằng tất cả sự trang trọng. Giọng vị quan trấn thủ thoáng nghẹn ngào:

— Lời Cáp lão trượng răn dạy, bản trấn xin khắc cốt ghi tâm! Chiếc xẻng này sẽ được đặt trang trọng trên giá gỗ táu tại đình làng, làm bài học răn mình cho bản trấn và con cháu muôn đời sau.

Cụ Trình mỉm cười gật đầu, rồi xoay người nhấc chiếc xẻng Tơi Căn. Thân xẻng hẹp hai ngón tay, sống dày dặn, mũi khoằm hình móng chim tuy đã sứt một tấc thép nhưng từng đường nét vẫn toát lên vẻ sắc sảo, kiên cường. Cụ đưa mắt tìm kiếm trong đám đông, rồi vẫy tay gọi:

— Lão Năm Thung, bác mau lại đây.

Lão nông ngoài sáu mươi tuổi, người cả đời gắn bó với luống cày, luống khoai rụt rè bước ra khỏi hàng ngũ dân làng. Đôi bàn chân quen lội ruộng bùn khẽ ngập ngừng trên phiến đá sân đình. Cụ Trình trao chiếc xẻng Tơi Căn vào đôi tay gân guốc của người bạn ruộng đồng, ân cần dặn dò:

— Bác Năm đại diện cho bà con nông phu khắp thôn trang nhận lấy chiếc xẻng này. Nó từng lách qua từng khe rễ phụ, bóc tách đất nén để cứu sống những thớ rễ non tơ nhất. Đất ruộng cũng hệt như vậy, sau mỗi mùa gặt chớ vội gieo cấy dồn dập. Hãy nhớ lấy bài học tro rơm mục và nước ổi rừng: Phải biết cày sâu cuốc bẫm, phơi ải nhả chua, bón tro rơm ủ ấm đúng tiết khí thì đất mới giữ được màu mỡ dài lâu. Đất có khỏe khoắn, hạt thóc hạt ngô cấy xuống mới trổ bông trĩu hạt.

Năm Thung ôm chặt thân xẻng vào lòng, khóe mắt già nua rơm rớm những giọt lệ xúc động:

— Đội ơn cụ Trình! Lũ nông phu chúng con xin vâng lời cụ chỉ bảo. Chúng con sẽ nâng niu chiếc xẻng này như báu vật của đồng ruộng, bảo ban nhau cày cấy thuận theo con nước, con trăng, quyết không phụ công ơn cụ đã cứu lấy thung lũng.