Chương 4: Lưỡi Xẻng Thấu Thổ

Sau tiếng búa đanh gọn xé toạc màn đêm, cụ Trình không buông lơi một nhịp thở. Bách Lý Hạo cùng đám sai nha vừa rời khỏi, gian quán rèn Đất Bồi lại chìm trong sự tĩnh lặng quen thuộc, chỉ còn tiếng quạt gió của bễ và tiếng thép reo dưới sức đè của búa tạ.

Cụ Trình hạ thấp trọng tâm, xoay nhẹ chiếc kẹp sắt dài. Khối phôi thép đỏ rực nằm im lìm trên mặt đe phẳng phiu, đón nhận từng nhát gõ chuẩn xác. Suốt hai ngày đêm thức trắng bên bễ than hừng hực, cụ già một trăm bảy mươi hai tuổi dồn hết kinh nghiệm trăm năm bách nghệ vào từng thớ kim loại. Cụ không dùng mắt thường để đo đạc mà lắng nghe âm hưởng trầm bổng của sắt. Khi mũi búa chạm xuống, cụ khéo léo dùng mép búa vuốt phẳng hai bên cánh, rồi dùng chiếc đục rãnh mài vát đầu để nắn từng đường gân nổi dọc thân xẻng.

Đó là những đường rãnh thoát khí đặc thù hình sống lá, uốn lượn mềm mại từ cổ xẻng lan tỏa dần ra tận lưỡi bén. Cụ Trình ghé mắt ngắm nghía, chòm râu bạc khẽ rung theo nhịp thở đều đặn:

— Sắt thô phối vảy lò thì gan lì, nhưng thiếu rãnh dẫn khí thì khi cắm xuống đất cứng sẽ sinh nghẽn, làm đứt mạch rễ. Phải có đường thông hơi thế này, đất mới hé lòng đón khí trời.

Tiểu Miên bên cạnh cần mẫn lau mồ hôi trên trán ông cụ, đôi tay nhỏ thoăn thoắt châm thêm than hoa vào miệng lò. Con bé không hề than mệt, chỉ chăm chú nhìn những ngón tay chai sần của cụ Trình gọt giũa từng góc cạnh kim khí.

Đến rạng sáng ngày thứ ba, khi vệt ráng hồng vừa le lói phía chân trời, hình dáng chiếc xẻng Thấu Thổ đã hoàn toàn lộ diện. Mặt xẻng hơi cong tựa lòng bàn tay hứng nước, sống lưng dày dặn, gờ nổi thoát khí sắc nét như xương sống loài cá đồng. Cụ Trình dùng kẹp sắt nhấc bổng lưỡi xẻng đang rực lên sắc đỏ tươi thuần khiết khỏi đống than củi.

— Miên, mở nắp thùng nước tro!

Con bé lập tức nhấc nắp gỗ sang bên. Cụ Trình trầm tĩnh nhúng thẳng lưỡi xẻng nung đỏ vào lòng chậu nước tro rơm nếp mục hòa cùng nước ngâm rễ cỏ tranh và vỏ ổi rừng.

“Xèo… xì…!”

Một tiếng rít giòn giã vang lên, làn khói trắng cuồn cuộn bốc lên nghi ngút giữa gian xưởng. Mùi khói không hề khét lẹt vị dầu mỡ hay nồng cay như khi luyện khí giới, mà tỏa ra hương thơm ngai ngái nồng ấm của bùn đất đồng nội quyện cùng hơi ấm kim khí hiền hòa, dễ chịu tựa mùi rơm rạ sau cơn mưa rào đầu hạ. Thép uống trọn tinh chất của tro mục và thảo mộc, từ từ nguội dần, chuyển sang màu xám ánh xanh sẫm, trên bề mặt lấm tấm những đốm vảy sắt bám chặt như da cóc.

Cụ Trình vớt lưỡi xẻng ra, gõ nhẹ cán búa vào sống thép. Một tiếng “coong” ngân dài, trong vắt như tiếng chuông chùa giữa thung lũng sớm mai.

Cụ gật đầu hài lòng, với tay lấy khúc gỗ xoan đào gác trên xà nhà. Khúc gỗ này đã được ngâm bùn ao suốt ba năm ròng, thớ gỗ dẻo dai, không mối mọt nào đục nổi. Bằng vài nhát dao bào ngọt xớt, cụ gọt tròn chuôi gỗ, tra khít vào họng xẻng rồi đóng chặt bằng một chiếc chốt sắt nung nguội. Chiếc xẻng Thấu Thổ hoàn chỉnh dài chừng bốn thước, cầm đầm tay mà thanh thoát lạ thường.

Cụ Trình bước ra khoảng đất sau quán rèn. Nơi ấy có một ụ đất pha sỏi bị nắng hạn nung kết chặt như đá cuội, cỏ may bám quanh đã khô quắt. Cụ Trình hơi nghiêng mình, đặt mũi xẻng vào mép ụ rồi ấn nhẹ gót chân mang dép cói xuống vai xẻng.

Lưỡi thép lách êm ru vào thớ đất cứng. Không hề có tiếng va đập chát chúa, lưỡi xẻng rẽ ngọt lớp đất nén chặt, bẩy nhẹ một khối đất xốp tơi ra ngoài. Những đường rãnh sống lá dọc thân nông cụ khẽ hút không khí luồn sâu xuống đáy luống bới. Điều kỳ diệu là ngay cạnh nhát xới, mấy sợi rễ non của khóm cỏ tranh vẫn nguyên vẹn, nhẹ nhàng trượt qua mép lưỡi tròn mà không hề đứt đoạn hay trầy xước.

Cụ Trình cúi mình, bốc một vốc đất vừa lật lên đưa sát mũi ngửi. Đất đã thoát được hơi bí bách, phả ra chút hơi ẩm ấm áp. Cụ khẽ mỉm cười:

— Thấu khí rồi. Thép ăn đất, đất thuận theo sắt. Có xẻng này, rễ Lão Quế sẽ thở được.